ايشان برسد ( 63 ) . هر چه در آسمانها و زمين هست از خدا است او مىداند كه شما در چه حاليد و روزى كه سوى او بازگشت يابند از اعمالشان خبرشان دهد و خدا به همه چيز دانا است ( 64 ) . بيان آيات اين آيات بقيه احكامى كه گفتيم در اين سوره آمده بيان مىكند ، و سوره با همين آيات ختم مىشود ، و در آن اشاره است به اينكه خداى سبحان آنچه تشريع مىكند به علم خود مىكند ، و به زودى حقيقت ( و مصالح واقعى احكامش ) براى مردم در روزى كه به سويش باز مىگردند روشن مىشود . * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ . . . » ) * « وضع ثياب » در جمله * ( « تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ » ) * به معناى كندن لباس ، و كنايه است از اينكه اهل خانه در حالى باشند كه چه بسا ميل نداشته باشند بيگانگان در آن حال ايشان را ببينند . و كلمه « ظهيره » به معناى وقت ظهر است . و كلمه عورت به معناى عيب است ، و اگر آن را عورت ناميده‌اند ، چون هر كس عار دارد از اينكه آن را هويدا كند ، و شايد مراد از آن در آيه شريفه هر چيزى باشد كه سزاوار است پوشانده شود . پس جمله * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » ) * دنباله جمله سابق است كه مىفرمود : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا . . . » ، كه حكم مىكرد به اينكه داخل شدن به خانه هر كس موقوف به اجازه گرفتن است ، در نتيجه آيه مورد بحث به منزله استثناء از آن حكم عمومى است ، چون در خصوص غلامان و كنيزكان اجازه گرفتن در سه هنگام را كافى مىداند ، و بيش از آن را واجب نمىداند . و معناى اينكه فرمود : * ( « لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ » ) * اين است كه به ايشان دستور دهيد كه از شما اجازه دخول بخواهند ، و از ظاهر جمله * ( « مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ » ) * بر مىآيد كه مراد از آن تنها غلامان است ( چون كلمه « الذين » براى مردان است ، كنيزان ) ، هر چند كه لفظ عموميت دارد ، و اگر آن خاص را به لفظ عام تعبير كرده ، از باب تغليب است ، و از روايت هم اين اختصاص برمىآيد ، كه به زودى رواياتش خواهد آمد . و معناى * ( « الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ » ) * اطفالى است كه به حد تميز رسيده‌اند ، ولى بالغ نشده‌اند ، و دليل بر رسيدن به حد تميز جمله * ( « ثَلاثُ عَوْراتٍ لَكُمْ » ) * است .