صدق و اخلاص - اشاره كرده ، آن گاه علت اين عنايت را چنين بيان فرموده كه اين بزرگواران خصلتهاى برجسته اى داشته‌اند از آن جمله نسبت به پروردگارشان خاضع و خاشع بودند ، و ليكن اخلاف ايشان از ياد خدا اعراض نموده به مساله توجه به پروردگار به كلى بىاعتناء شدند ، و به جاى آن دنبال شهوت را گرفتند به همين جهت به زودى حالت « غى » را كه همان از دست دادن رشد است ديدار مىكنند ، مگر آنكه كسى از ايشان توبه كند و به پروردگار خود بازگشت نمايد كه او سرانجام به اهل نعمت مىپيوندد . سپس نمونه هايى از لغزشهاى اهل غى و زورگوييهاى آنان و آراى خارج از منطقشان از قبيل نفى معاد ، و به خدا نسبت پسر دارى دادن ، و بت پرستيدن و آنچه كه از لوازم اين لغزشها است از نكبت و عذاب را خاطر نشان مىسازد . بنا بر اين ، مىتوان گفت بيان اين سوره شبيه به بيان مدعيى است كه براى اثبات دعوى خود مثالهايى مىآورد . كانه گفته شده فلانى را و فلانى و فلانى كه از اهل رشد و داراى موهبتى الهى بودند در زندگى اين روش را داشتند كه دل از شهوات نفس كنده و به سوى پروردگار خود متوجه شدند ، و طريقه خضوع و خشوع را پيش گرفتند كه هر وقت آيات پروردگارشان را متذكر مىشدند از صميم دل خاضع مىگشتند . و طريقه آدمى به سوى رشد و موهبت همين است ، ليكن اخلاف همين نامبردگان اين طريقه را كنار گذاشتند ، يعنى از عمل اعراض و به شهوات مذموم رو آوردند ، و اين رويه ، ايشان را جز به سوى « غى » كه خلاف رشد است نكشانيده ، جز بر باطل استوارترشان نمىكند ، و سرانجامشان اين مىشود كه رجوع به خدا را انكار ، و شركايى براى خدا اثبات نموده ، سد راه دعوت هم مىشوند و اين جز به سوى نكبت و عذاب رهنمونشان نمىكند . پس اين سوره - همانطور كه ملاحظه مىفرماييد - با ذكر چند مثال آغاز و با گرفتن نتيجه اى كلى از آن مثلها ، كه مورد نظر بوده ، خاتمه يافته است . و اين نتيجه گيرى از جمله « أُولئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ » « 1 » شروع شده و تا چند آيه بعد ادامه مىيابد . پس اين سوره مردم را به سه طائفه تقسيم مىكند : 1 - آنهايى كه خدا انعامشان كرد كه يا انبياء بودند و يا اهل اجتباء و هدايت 2 - اهل غى ، يعنى آنهايى كه مايه و استعداد رشد خود را از دست دادند 3 - آن كسانى كه توبه نموده ايمان آوردند ، و عمل صالح كردند كه به زودى به اهل نعمت و رشد مىپيوندند . و آن گاه ثواب توبه تائبين و مسترشدين و عذاب غاويان

--> ( 1 ) سوره مريم ، آيه 58 .