السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

29

تفسير الميزان ( فارسي )

و به فرضى هم كه تسليم شويم كه معناى حقيقى آن در لغت همان وراثت مال است و در غير مال مجاز است ، مىگوئيم اين مجازى است متعارف و مشهور ، مخصوصا در استعمالات قرآن كريم آن قدر مشهور است كه با حقيقت هيچ تفاوتى ندارد ، از جمله موارد استعمال قرآنى آن آيه « ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا » « 1 » و آيه « فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتابَ » و آيه : « إِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ » « 3 » و آيه « إِنَّ الأَرْضَ لِلَّه يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه » « 4 » و آيه « وَلِلَّه مِيراثُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » « 5 » . و اما اينكه گفته‌اند : داعى نداريم لفظ را از معناى حقيقيش برگردانيم مىگوئيم : چرا ، داعى داريم ، و آن اين است كه كلام معصوم را از دروغ بودن حفظ كنيم و در عين حال تاويل هم نكنيم ، چون تاويل كردنش مانند دست كشيدن به بوته خار و خار را از آن تراشيدن است ، و كلام معصوم همه دلالت بر اين دارد كه مراد از ارث ، ارث علم و نبوت است و آثارى هم كه دلالت دارد بر اينكه انبياء مال را به ارث مىبرند آثار و اخبارى نيست كه در نظر زرگر احاديث ، ارزشى داشته باشد . بعضى پنداشته‌اند كه اصلا نمىتوانيم ارث در آيه مورد بحث را حمل بر ارث نبوت كنيم ، براى اينكه اگر چنين حملى بكنيم ديگر جايى براى جمله : * ( « وَاجْعَلْه رَبِّ رَضِيًّا » ) * باقى نمىماند ، چون پيغمبران همه رضى هستند ، و بنا بر اين جمله مذكور لغو و بيهوده خواهد شد ، و ليكن از آنچه ما قبلا گفتيم نقطه ضعف اين سخن به دست مىآيد ، و اين پندار كه كسبى بودن چيزى منافى با ارثى بودن آن است پندارى است غلط زيرا در كلام امام صادق ( ع ) وراثت متعلق شده به چيزى كه كسبى نيست كه همان احاديث انبياء باشد . و نيز از آن جمله روايتى است كه كلينى در كافى از ابى عبد اللَّه رضى اللَّه عنه نقل كرده كه فرموده : سليمان از داوود ارث برد ، و محمد ( ص ) از سليمان ارث برد ، چه وراثت رسول خدا ( ص ) از سليمان تصور ندارد كه غير از وراثت علم و نبوت و امثال آن باشد ، اين بود كلام روح المعانى « 6 » .

--> ( 1 ) پس كتاب را ارث داديم به بندگانى از خود كه برگزيديم سوره فاطر ، آيه 32 ( 2 ) پس جانشين شدند بعد از ايشان نسلى كه كتاب را ارث بردند سوره اعراف ، آيه 169 ( 3 ) به درستى كسانى كه بعد از ايشان كتاب را به ارث بردند . سوره شورى آيه 14 ( 4 ) به درستى زمين از آن خدا است به هر كس از بندگانش بخواهد ارث مىدهد . سوره اعراف آيه 128 . ( 5 ) مر خداى راست ميراث آسمانها و زمين . سوره آل عمران آيه 180 ( 6 ) روح المعانى ، ج 16 ، ص 64 .