السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

18

تفسير الميزان ( فارسي )

قرينه خيلى روشن ديگرى در كلام بوده باشد . و در كلام مورد بحث ، چنين قرينه اى وجود ندارد ، و هر چه را كه فرض كنيد صلاحيت براى قرينه بودن را داشته باشد براى خلاف آن هم صلاحيت دارد ، پس در آن صورت بايد گفت زكريا ( ع ) دعائى مهمل كرده ، و آنچه را كه به قصد اولى مقصودش بوده معين نكرده ، و مشغول جزئيات ديگر شده ، و همين خود كافى است كه كلام را از درجه اعتبار ساقط كند . * ( « يا زَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ اسْمُه يَحْيى لَمْ نَجْعَلْ لَه مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا » ) * . در اين جمله يك نكته ادبى به نام حذف و ايجاز ( كوتاه گويى ) به كار رفته ، و تقديرش چنين است : « فاستجبنا له و ناديناه يا زكريا . . . - دعايش را مستجاب كرديم و ندايش داديم كه اى زكريا . . . » در سوره انبياء همين جمله حذف شده را اظهار نموده و فرموده : « فَاسْتَجَبْنا لَه وَوَهَبْنا لَه يَحْيى » « 1 » و در سوره آل عمران نيز اظهار نموده و فرموده : « فَنادَتْه الْمَلائِكَةُ وَهُوَ قائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرابِ أَنَّ اللَّه يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى » « 2 » . آيه آل عمران گواهى نمىدهد كه جمله * ( « يا زَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ » ) * در آيه مورد بحث وحى و كلام خداى تعالى بوده كه ملائكه آن را به زكريا رسانده ، و اين معنا در آيه بعد كه مىفرمايد : * ( « قالَ كَذلِكَ قالَ رَبُّكَ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ » ) * روشنتر به نظر مىرسد . آيه مورد بحث دلالت دارد بر اينكه خداى تعالى خودش فرزند زكريا را به نام يحيى نام نهاده چون مىفرمايد : « اسمش يحيى است و ما قبل از او احدى را بدين نام نناميده‌ايم ، و كسى در اين نام شريك او نيست » . و بعيد نيست مقصود از كلمه « سمى » همنان نباشد بلكه مثل و مانند باشد ، هم چنان كه در آيه « فَاعْبُدْه وَاصْطَبِرْ لِعِبادَتِه هَلْ تَعْلَمُ لَه سَمِيًّا » « 3 » چنين مىباشد . شاهدش هم اين است كه اوصافى كه خداى تعالى در كلامش براى يحيى شمرده اوصافى است كه در هيچ پيغمبرى قبل از او نظيرش نيست ، مثل دارا شدن حكم را در كودكى * ( « وَآتَيْناه الْحُكْمَ صَبِيًّا » ) * ( در سوره مورد بحث ) و سيادت و ترك ازدواج و « سَيِّداً وَحَصُوراً » « 4 » و سلام كردن خدا بر او در

--> ( 1 ) سوره انبياء ، آيه 90 . ( 2 ) ملائكه ندايش دادند در حالى كه او در محراب به نماز ايستاده بود كه خداوند تو را بشارت مىدهد به يحيى . سوره آل عمران ، آيه 39 . ( 3 ) پس او را بپرست و در برابر پرستش او بر دشواريها صبر كن ، آيا كسى را مانند او سراغ دارى . سوره مريم ، آيه 65 . ( 4 ) سوره آل عمران آيه 39 .