و بيشتر در وقتى استعمال مىشود كه بخواهند اظهار تعجب كنند ، ولى در اين آيه به شهادت سياق ، براى تنزيه است نه تعجب ، چون سياق كلام و غرض از آن تنزيه خداست ، هر چند بعضيها « 1 » اصرار دارند كه آن را براى تعجب بگيرند . كلمه « اسراء » و همچنين كلمه « سرى » كه ثلاثى مجرد آنست به معناى سير در شب است ، وقتى گفته مىشود « سرى و اسرى » معنايش اين است كه فلانى در شب راه پيمود ، و وقتى گفته مىشود « سرى به و اسرى به » معنايش اين است كه او را شبانه سير داد ، و « سير » مخصوص روز يا اعم از روز و شب مىباشد . و كلمه « ليلا » مفعول فيه است و بودنش در كلام اين معنا را افاده مىكند كه اين سير همه اش در شب انجام گرفت ، هم رفتنش و هم برگشتنش . مراد از « مسجد اقصى » به قرينه جمله * ( « الَّذِي بارَكْنا حَوْلَه » ) * بيت المقدس است و كلمه « اقصى » از ماده « قصو » و اين ماده به معناى دورى است ، و اگر مسجد بيت المقدس را مسجد الاقصى ناميده بدين جهت است كه اين مسجد نسبت به محل زندگى رسول خدا ( ص ) و مخاطبينى كه با اويند از مسجد الحرام خيلى دور است ، زيرا محل زندگى ايشان شهر مكه است كه مسجد الحرام در همانجا است . و جمله * ( « لِنُرِيَه مِنْ آياتِنا » ) * نتيجه اين سير دادن را بيان مىكند و آن اين است كه پاره اى از آيات و نشانه هاى خود را به وى نشان دهد ، و اين كه گفتيم : « پاره اى » به خاطر وجود كلمه « من » در كلام است . و سياق كلام دلالت دارد بر اينكه آن آيات از آيات و نشانه هاى عظيمى بوده ، هم چنان كه در آيه ديگرى در داستان معراج به اين معنا تصريح نموده و فرموده است « لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّه الْكُبْرى - آيه هاى بزرگى از آيات پروردگارش را مشاهده نمود » « 2 » . و اينكه فرمود : * ( « إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ » ) * بيان علت سير دادن او به منظور نشان دادن آيات است ، يعنى خدا چون شنوا بگفته هاى بندگان و بيناى به افعال ايشان است و تقاضاى حال رسول خود را ديد كه چنين اكرامى را اقتضاء مىكرد لذا او را براى نشان دادن پاره اى از آيات و نشانه هايش شبانه سير داد . در اين آيه شريفه التفات و نكته اى به كار رفته و آن التفات از غيبت به تكلم با غير

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 396 . ( 2 ) سوره نجم ، آيه 18 .