و از تيجان ابن هشام همين حديث را نقل كرده ، و در آن چنين آمده كه : ابن عباس اين اشعار را براى معاويه خواند ، معاويه از معناى « خلب » و « ثاط » و « حرمد » پرسيد ، و در جوابش گفت : خلب به معناى لايه زيرين است ، و حرمد شن و سنگ زير آن است ، آن گاه قصيده را هم ذكر كرده . و همين اختلاف خود شاهد بر اين است كه در اين روايت نارسايى وجود دارد . و در تفسير عياشى از ابى بصير از ابى جعفر ( ع ) روايت كرده كه در ذيل اين كلام خداى عز و جل : * ( « لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً » ) * فرمود : چون هنوز خانه ساختن را ياد نگرفته بودند « 1 » . و در تفسير قمى در ذيل همين آيه نقل كرده كه امام فرمود : چون هنوز لباس دوختن را نياموخته بودند « 2 » . و در الدر المنثور است كه ابن منذر از ابن عباس روايت كرده كه در ذيل جمله * ( « حَتَّى إِذا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ » ) * گفته : يعنى دو كوه كه يكى كوه ارمينيه و يكى كوه آذربيجان است « 3 » . و در تفسير عياشى از مفضل روايت كرده كه گفت از امام صادق ( ع ) از معناى آيه * ( « أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْماً » ) * پرسش نمودم ، فرمود : منظور تقيه است كه * ( « فَمَا اسْطاعُوا أَنْ يَظْهَرُوه وَمَا اسْتَطاعُوا لَه نَقْباً » ) * اگر به تقيه عمل كنى در حق تو هيچ حيله اى نمىتوانند بكنند ، و خود حصنى حصين است ، و ميان تو و اعداء خدا سدى محكم است كه نمىتوانند آن را سوراخ كنند « 4 » . و نيز در همان كتاب از جابر از آن جناب روايت كرده كه آيه را به تقيه تفسير فرموده است « 5 » . مؤلف : اين دو روايت از باب جرى است نه تفسير . و در تفسير عياشى از اصبغ بن نباته از على ( ع ) روايت كرده كه روز را در جمله * ( « وَتَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ » ) * به روز قيامت تفسير فرموده « 6 » . مؤلف : ظاهر آيه به حسب سياق اين است كه اين آيه مربوط به علائم ظهور قيامت باشد ، و شايد مراد امام هم از روز قيامت همان مقدمات آن روز باشد ، چون بسيار مىشود كه

--> ( 1 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 350 ، ح 84 . ( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 41 . ( 3 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 249 . ( 4 و 5 و 6 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 351 .