نيست ، چون معمولا نمىگويند در مهر و محبت نزديكتر باشد ، و معناى قبلى مناسبتر است . و اين معنا همانطور كه از نظر خواننده گذشت تاييد مىكند كه منظور از جمله * ( « أَنْ يُرْهِقَهُما طُغْياناً وَكُفْراً » ) * كه در آيه قبلى بود اين باشد كه فرزند نامبرده پدر و مادر را با طغيان و كفر خود ارهاق كند ، يعنى طاغى و كافر كند ، نه اينكه به آنها تكليف كند كه طاغى و كافر شوند . و اين آيه به هر حال اشاره به اين دارد كه ايمان پدر و مادرش نزد خدا ارزش داشته ، آن قدر كه اقتضاى داشتن فرزندى مؤمن و صالح را داشته‌اند كه با آن دو صله رحم كند ، و آنچه در فرزند اقتضاء داشته خلاف اين بوده ، و خدا امر فرموده تا او را بكشد ، تا فرزندى ديگر بهتر از او و صالحتر و رحم دوستتر از او به آن دو بدهد . * ( « وَأَمَّا الْجِدارُ فَكانَ لِغُلامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكانَ تَحْتَه كَنْزٌ لَهُما وَكانَ أَبُوهُما صالِحاً » ) * . بعيد نيست كه از سياق استظهار شود كه مدينه ( شهر ) مذكور در اين آيه غير از آن قريه اى بوده كه در آن ديوارى مشرف به خرابى ديده و بنايش كردند ، زيرا اگر مدينه همان قريه بوده ديگر زياد احتياج نبوده كه بفرمايد : دو غلام يتيم در آن بودند ، پس گويا عنايت بر اين بوده كه اشاره كند بر اينكه دو يتيم و سرپرست آن دو در قريه حاضر نبوده‌اند . ذكر يتيمى دو پسر ، و وجود گنجى متعلق به آن دو در زير ديوار ، و اين معنا كه اگر ديوار بريزد گنج فاش گشته از بين مىرود ، و اينكه پدر آن دو يتيم مردى صالح بوده ، همه زمينه چينى براى اين بوده كه بفرمايد : * ( « فَأَرادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغا أَشُدَّهُما وَيَسْتَخْرِجا كَنزَهُما » ) * ، و جمله * ( « رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ » ) * تعليل اين اراده است . پس رحمت خداى تعالى سبب اراده او است به اينكه يتيمها به گنج خود برسند ، و چون محفوظ ماندن گنج منوط به اقامه ديوار روى آن بوده ، لا جرم خضر آن را به پا داشت ، و سبب برانگيخته شدن رحمت خدا همان صلاح پدر آن دو بوده كه مرگش رسيده و دو يتيم و يك گنج از خود به جاى گذاشته است . در موافقت دادن ميان صلاح پدر ايتام و دفينه كردنش گنج را براى فرزندان بحثهايى طولانى كرده‌اند با اينكه خداى تعالى دفينه كردن پول را مذمت نموده و فرموده : « وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّه فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ » « 1 » .

--> ( 1 ) كسانى كه طلا و نقره را دفينه مىكنند و در راه خدا انفاقش نمىكنند به عذاب دردناكى نويدشان ده . سوره توبه ، آيه 34 .