كافران با زبان خود ، حمدش بگويند يا نگويند ، و تمامى حمدها از آن او است ، چه اينكه حامدان در حمد خود ، او را قصد كنند و يا غير او را قصد كنند . * ( « ألَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعادٍ وَثَمُودَ . . . » ) * . اين آيه نيز از سخنان موسى ( ع ) است كه ايام الهى را كه در امتهاى گذشته وجود داشته و در آن ايام ، اقوام را دچار عذاب و انقراض نموده و آثارشان را از صفحه وجود محو نموده خاطرنشان مىسازد ، و نيز اينكه كسى جز خدا بطور تفصيل از سرنوشت آن اقوام خبر ندارد ، مانند قوم نوح و عاد و ثمود و اقوام بعد از ايشان . و از همين جا معلوم مىشود كه : اولا - مراد از « نبا » در جمله * ( « ألَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ) * خبر هلاكت و انقراض آن اقوام است ، چون كلمه « نبا » به معناى خبر مهم و قابل اعتناء است ، پس ديگر منافات ندارد كه بعد از آن بفرمايد : * ( « لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّه » ) * ( زيرا در اين جمله ، اطلاع از جزئيات داستان اقوام گذشته را به خدا اختصاص مىدهد و در آن جمله خبر هلاكت و انقراض را بطور اجمال براى مردم اثبات مىكند و آنان را ملامت مىكند كه مگر نشنيده‌ايد ) . و ثانيا - شمردن قوم نوح و عاد و ثمود ، از باب مثال است ، و جمله * ( « لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّه » ) * بيان است براى جمله « من قبلكم » و اينكه فرمود : جز خدا كسى ايشان را نمىشناسد و وضع ايشان را نمىداند ، مقصود ندانستن حقيقت حال ايشان و بى اطلاعى از جزئيات تاريخ زندگى ايشان است . ممكن هم است جمله * ( « لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّه » ) * را اعتراضيه گرفت ، هر چند كه آنچه ما گفتيم با سياق كلام مناسبتر است ، و اما احتمال اينكه جمله مذكور خبر جمله * ( « وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ » ) * بوده و معنى چنين باشد : « و الذين من بعدهم لا يعلمهم الا اللَّه اينها كه پس از ايشان آمدند ، احوالشان را كسى جز خدا نمىداند » - كما اينكه بعضى « 1 » از مفسرين ذكر كرده‌اند - احتمالى ضعيف ، و معنايى سخيف و باطل است و از آن سخيفتر سخنى است كه يكى ديگر « 2 » گفته و جايز دانسته است كه : جمله مذكور ، حال از ضمير « هم » ، در جمله « من بعدهم » باشد و آن وقت جمله * ( « جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ » ) * خبر باشد - براى جمله * ( « وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ » ) * . * ( « جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْواهِهِمْ » ) * - ظاهرا مراد از اين آيه ، اين

--> ( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 13 ، ص 192 .