جمع مىشوند ، و يا جمع مىشوند براى آن مردم » تا دلالت كند بر اينكه جمع شدن مردم براى آن ، از اوصاف لازم و لا ينفك آن است ، و حاجتى نيست به اينكه از آن خبر داده شود . و با در نظر داشتن اينكه حرف « لام » در كلمه « له » براى غايت است خصوصيت اين روز اين مىشود كه مردم به خاطر آن مجموعند . پس اين روز شانى دارد كه هيچ روز ديگر ندارد ، و آن شان صورت نمىگيرد مگر به اينكه همه مردم بدون استثناء جمع شوند و احدى از حضور در آن تخلف نكند . مردم نيز شانى دارند كه با آن تمامى افراد بشر به همديگر ارتباط يافته ، اولى با آخرى و آخرى با اولى در آن مختلط مىشود و بعض با كل مربوط مىشود . و آن شان عبارت است از رسيدگى به حساب اعمالشان ، از نظر ايمان و كفر و اطاعت و معصيت . و كوتاه سخن از نظر سعادت و شقاوت . پر واضح است كه يك عمل واحد از يك انسان از تمامى اعمال گذشته اش كه با اصول باطنيش ارتباط دارد سرچشمه گرفته ، و اعمال آينده اش كه آنها نيز با احوال قلبيش مرتبط است از آن يك عمل منشا مىگيرد . و همچنين عمل يك انسان با اعمال هر كس كه با او ارتباط دارد مرتبط مىشود ، يعنى يا اعمال آنها از عمل اين متاثر گشته و يا اعمال ايشان در عمل وى مؤثر بوده است ، و همچنين اعمال انسانهاى گذشته با انسانهاى آينده و اعمال انسانهاى آينده با انسانهاى گذشته ارتباط دارد . در بين گذشتگان ، پيشوايانى بودند كه يا مردم را هدايت مىكردند و يا گمراه مىساختند و اعمال آنان در اعمال آيندگان اثر داشته و ايشان مسئول آنند ، هم چنان كه در متاخرين اتباع و دنباله روهايى هستند كه از غرور و فريب پيشوايان گذشته شان پرسش مىشوند ، و قرآن كريم در اين باره فرموده : « فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ » « 1 » . و نيز فرموده : « وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَآثارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناه فِي إِمامٍ مُبِينٍ » « 2 » . و جزاء و كيفر هم از حكم فصل و داورى كه حق را از باطل جدا مىسازد تخلف پذير نيست . و مطلبى كه وضعش چنين باشد ، ( و آن داورى كه دامنه اش از ابتدا تا انتهاى بشريت

--> ( 1 ) به يقين از اقوامى كه پيغمبرانى به سويشان فرستاده شد پرسش خواهيم كرد ، و از آن پيغمبرانى كه گسيل شدند نيز پرسش خواهيم نمود . سوره اعراف ، آيه 6 . ( 2 ) و مىنويسيم آنچه كه از پيش فرستادند و آثارشان را هم ، و هر چيز را ما در امام مبين بر شمرده‌ايم . سوره يس ، آيه 12