باعث شد كه عذابشان شديدتر شده با عقاب سختترى هلاك گردند . بنا بر اين ، نسبت دادن هلاكت به آلهه آنان نسبت مجازى است ، و هلاكت بطور حقيقت منسوب است به دعا و التجاى ايشان به آنها . و التجاء در حقيقت قائم است به داعى ، نه به مدعو . * ( « وَكَذلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذا أَخَذَ الْقُرى وَهِيَ ظالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَه أَلِيمٌ شَدِيدٌ » ) * كلمه « كذلك » اشاره است به گذشته ( يعنى به اخبار قرى ) كه پاره اى از مصاديق اخذ خداى تعالى بود ، و اينك در اين آيه ، مطلق أخذ خدايى را با أخذ ايشان مقايسه نموده مىفرمايد : مطلق أخذ او دردناك و سخت است . و اين بيان از قبيل تشبيه كلى به بعضى از مصاديق است در حكم ، تا دلالت كند بر اينكه حكم مختص به مصاديق نامبرده نيست ، بلكه عمومى و شامل همه افراد است و اين نوعى شايع از انواع تشبيه است . و جمله * ( « إِنَّ أَخْذَه أَلِيمٌ شَدِيدٌ » ) * وجه شبه را كه دردناكى و سختى است بيان مىكند . و معناى آيه اين است كه : هم چنان كه أخذ اين اقوام ستمگر : قوم نوح ، هود ، صالح ، لوط ، شعيب و قوم فرعون توسط خدا اخذى اليم و شديد بود همچنين هر قوم ستمگر ديگر را كه اخذ كند اخذش اليم و شديد است ، پس بايد همه عبرتگيران عبرت بگيرند . * ( « إِنَّ فِي ذلِكَ لآيَةً لِمَنْ خافَ عَذابَ الآخِرَةِ . . . » ) * اين نيز اشاره است به اخبارى كه خداى تعالى از داستانهاى قراى ستمگر بيان نموده كه قراى مذكور را به خاطر ظلمشان به عذابى دردناك اخذ نموده ، و أخذ او همواره همين طور است . و همين خود آيتى است براى كسى كه از عذاب حيات آخرت بيمناك است ، و علامتى است كه نشان مىدهد خداوند به زودى در آخرت ، مجرمين را به جرمشان اخذ نموده و اخذش اليم و شديد خواهد بود . و اين خود باعث مىشود چنين كسانى عبرت گرفته ، از هر چيز كه مستلزم سخط خدا باشد احتراز جويند . * ( « ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَه النَّاسُ » ) * - يعنى آن روزى كه عذاب آخرت ، در آن به وقوع مىپيوندد روزى است كه همه مردم براى ديدنش جمع مىشوند . بنا بر اين ، كلمه « ذلك » اشاره است به روزى كه كلمه * ( « عَذابَ الآخِرَةِ » ) * بر آن دلالت دارد . و به قول بعضيها به همين جهت به لفظ مذكر آورده شده و نيز ممكن است مذكر آوردن اشاره ( ذلك ) بدين منظور بوده باشد كه مبتداء با خبر تطبيق كند . و روز قيامت را به روزى توصيف كرده كه مردم براى آن مجموعند ، و نفرموده : « به زودى