روزى خواهد آمد كه ديگر احدى در جهنم نماند و همه از آن بيرون شوند . آن گاه اين آيه را تلاوت كرد : * ( « فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا » ) * . « 1 » و نيز در همان كتاب است كه ابن منذر و ابو الشيخ از ابراهيم روايت كرده‌اند كه گفته است : هيچ آيه اى در قرآن براى اهل آتش اميدواركننده تر از اين آيه نيست كه مىفرمايد : * ( « خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَالأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ » ) * آن گاه اضافه كرده كه ابن مسعود گفته : بر دوزخ زمانى فرا رسد كه درهايش بسته شود . « 2 » مؤلف : آنچه در اين سه روايت آمده نقل كلام صحابه است كه هيچگونه حجيتى ندارد ، زيرا عقيده و گفتار ايشان بر ديگران حجت نيست ، و به فرضى هم كه بگويى اين سه روايت موقوفه است ( يعنى در حقيقت كلام ، كلام رسول خدا ( ص ) است ) مىگوييم : به خاطر اينكه مخالف قرآن است مطرود است ، زيرا خداى تعالى در باره كفار صريحا فرموده : « وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ » « 3 » . و در تفسير برهان از حسين بن سعيد در كتاب زهد و او به سند خود از حمران روايت كرده كه گفت : خدمت امام صادق ( ع ) عرض كردم : شنيده‌ايم كه روزى خواهد آمد كه درهاى جهنم به هم مىخورند ، فرمود : نه ، به خدا سوگند جهنم جاى هميشگى است . عرض كردم : آخر در آيه شريفه * ( « خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَالأَرْضُ » ) * استثنايى آورده و فرموده : * ( « إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ » ) * ؟ فرمود : اين استثناء مربوط به بعضى از دوزخيان است كه بطور موقت در آنجا عذاب مىبينند و بعدا بيرون مىآيند . « 4 » مؤلف : روايات داله بر خلود كفار در دوزخ از طرق امامان اهل بيت ( ع ) بسيار زياد است ، و ما يك بحثى فلسفى راجع به مساله خلود عذاب و موقت بودن آن در ذيل آيه « وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ » در جلد اول اين كتاب ايراد نموديم .

--> ( 1 و 2 ) الدر المنثور ، ج 3 ، ص 350 . ( 3 ) و آنها هرگز از آتش خارج نمىشوند . سوره بقره ، آيه 167 . ( 4 ) البرهان ، ج 2 ، ص 233 .