« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 1 » گفتيم : كه منظور از « الَّذِينَ كَفَرُوا » هر جا كه در قرآن بطور مطلق آمده باشد معاندين از مشركين عرب است ، كه در ابتداى دعوت اسلام عليه آن قيام مىكردند ، هم چنان كه مقصود از « الَّذِينَ آمَنُوا » هر جا كه بدون قيد آمده باشد سابقين در اسلامند ، كه در اول دعوت اسلام ايمان آوردند . اين را نيز بايد دانست كه مفسرين در آيه شريفه مورد بحث اقوال گوناگونى دارند ، كه چون فائده اى در ايراد بيشتر آنها نديديم از ايرادش خوددارى نموديم . علاوه بر اينكه آنچه ما خود اختيار نموده و آورديم براى اهل بحث كافى است ، و - ان شاء اللَّه - در بحث روايتى آتيه بعضى از آن اقوال را خواهيم آورد . * ( « وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ عِقابِ » ) * . اين آيه تاكيد همان وعيد قطعى است كه در آيه قبلى كرده بود ، به بيان نظائر آن تا دلالت كند بر اينكه تهديد در آيه قبلى صرف تهديد نيست و آن چنان نيست كه دليلى بر وقوعش نباشد ، بلكه از امكان وقوع گذشته ، وقوع هم يافته است ، و آن چنان نيست كه كفار پيش خود پنداشته و گفتند : « لَقَدْ وُعِدْنا هذا نَحْنُ وَآباؤُنا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ » « 2 » . آرى ، قبل از تو ( اى پيغمبر اسلام ) بفرستادگان ديگر نيز كفر ورزيدند ، و استهزاء كردند ، و معجزات دلبخواه پيشنهاد كردند ، عينا همين طور كه اينان به دعوت تو كفر مىورزند و با وجود معجزه قرآن ، معجزات ديگرى از پيش خود پيشنهاد مىكنند ، من هم كفار را هميشه مهلت مىدهم و سپس ايشان را به عذاب خود مىگيرم ، و كس نمىداند كه عقاب من چگونه است ، آيا صرف تهديد است ؟ و يا چيزيست كه مىتوانند از آن بگريزند ؟ و يا چيزيست كه مىتوانند تحمل كنند ؟ پس وقتى عذاب من بر امتهاى گذشته نازل شده اينها نيز بايد بدانند كه عذاب من واقع شدنى است ، و بايد از كارهايى كه نظير افعال آنان است بپرهيزند تا آنچه بر سر آنان آمد بر سر اينان نيايد . و از اينجا معلوم مىشود اينكه بعضى « 3 » از مفسرين گفته‌اند آيه مورد بحث تسليت و مايه دلگرمى رسول خدا ( ص ) است صحيح نيست .

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 6 . ( 2 ) از اين تهديدها به ما و پدرانمان زياد شده ولى اين حرفها جز همان خرافات قديم چيز ديگرى نيست . سوره نمل ، آيه 68 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 13 ، ص 159 ، ط بيروت .