معنايش اين است كه اگر بزنى مىزنم ، از اين رو در جمله صله و موصول نيز چه ماضى بياورى و چه مضارع هر دو به يك معنا است . و لذا علماى نحو گفته‌اند : اگر لفظ ماضى ، صله موصولى واقع شود ، و يا صفت نكره عامى بگردد ، دو وجه به خود مىگيرد كه هر دو جايز است ، يكى اينكه همان معناى ماضى ( گذشته ) را بدهد ، و يكى اينكه معناى مستقبل ( آينده ) را ، و هر دو جور در قرآن آمده ، اولى مانند « الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ - آنهايى كه مردم به ايشان گفتند » و دومى مانند « إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ - مگر آنكه پيش از دست يافتن تو بر ايشان توبه كنند » . و ليكن اين جواب خالى از اشكال نيست ، زيرا اگر در شرط و جمله هاى نظير آن نسبت به معناى ماضى و مضارع الغاء خصوصيت مىشود ، صرف اين معنا باعث نمىشود كه لوازم معناى گذشته و آينده نيز لغو گردد ، مثلا لازمه معناى ماضى تحقق و قطعى بودن آنست ، و لازمه معناى مضارع اين است كه عمل استمرار داشته باشد ، اين دو عنايت در ماضى و مضارع هست هر چند كه در جمله شرطيه و نظائر آن زمان ملغى باشد . و چون اين دو عنايت الا و لا بد بايد محفوظ بماند پس هنوز سؤال از اينكه چرا در اوصاف اولوا الالباب تعبير آيه مختلف شده تعدادى به صورت ماضى و تعدادى ديگر به صورت مضارع آمده ؟ بجاى خود باقى است . از گفتار بعضى « 1 » ديگر از مفسرين استفاده مىشود كه خواسته است در پاسخ اين سؤال بگويد : مراد از اوصاف مذكور در آيه ، يعنى وفاى به عهد ، و صله رحم ، و خشيت ، و ترس ، همانا استمرار و دوام آنهاست ، و ليكن در خصوص صبر و همچنين نماز و انفاق ، عنايتى بوده كه به لفظ ماضى آورده . اما عنايت در صبر اين بوده كه اوصاف مذكور تحقق نمىيابد مگر بر اساس صبر ، و خلاصه كسى داراى آن اوصاف مىشود كه قبلا صفت صبر را داشته باشد . پس صبر نسبت به آن اوصاف ديگر نحوه تقدمى دارد ، و بدين جهت آن را به لفظ ماضى آورده . و اما عنايت در نماز و انفاق آن هم عبارت از اين است كه نسبت به آنها و شان آنها اهتمام و عنايت زيادترى به كار برده باشد ، لذا از آنها نيز به لفظ ماضى تعبير كرده . ولى اين جواب هم قانع كننده نيست ، زيرا بعضى از صفاتى كه به لفظ مضارع آمده اهميتش كمتر از صبر و نماز و انفاق نيست ، مانند وفاى به عهد ، كه مىدانيم مقصود از آن وفاى به عهد خدا و اجابت دعوت فطرت و خلاصه ايمان به خداست ، و اگر صرف اعتنا به شان مىتوانست وجه اين اختلاف باشد ، جا داشت از وفاى به عهد نيز به لفظ ماضى تعبير كند .

--> ( 1 ) تفسير الكبير ، ج 19 صفحات 40 - 45 .