السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

445

تفسير الميزان ( فارسي )

رسول خدا ( ص ) دستور مىدهد كه جواب را به ايشان القاء كند ، و فرموده : * ( « قُلِ اللَّه خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ » ) * ، تا دلالت كند بر اينكه سؤال « ام جعلوا » كه متضمن احتمال باطل مذكور بود از رسول خدا ( ص ) شده نه از مشركين ، و مقصود اين است كه به رسول خدا ( ص ) توحيد خالق را ابتداء به ايشان القاء كند نه به عنوان جواب ، سرش هم همين است كه مشركين نيز به مفاد آيه « وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّه » « 1 » و نيز آيات ديگر ، خالق را يكى مىدانستند ، و اگر رسول خدا ( ص ) از ايشان سؤال مىكرد ، جواب صحيح مىدادند و ديگر زمينه اى براى القاء توحيد باقى نمىماند . آرى بتپرستان معتقد نبودند به اينكه خداوند در خلقت و ايجاد عالم شريك دارد ، بلكه مخالفتشان با اسلام در توحيد ربوبيت بود نه در توحيد الوهيت به معناى خلق و ايجاد . و همين كه به توحيد خالق و موجد تسليم بوده و خلقت و ايجاد را منحصر در خدا مىدانسته‌اند خود مبطل اعتقاد ايشان به شركاى در ربوبيت بود ، و حجت را عليه ايشان تمام مىكرد ، چون وقتى خلق و ايجاد فقط و فقط از آن خدا باشد ديگر هيچ موجودى استقلال در وجود و در علم و قدرت نخواهد داشت ، و با نبود اين صفات كماليه ، ربوبيت معنا ندارد . پس مشركين هيچ راهى براى اعتقاد به ربوبيت غير خدا ندارند ، مگر آنكه توحيد خالق را انكار نموده و سهمى از خلقت و ايجاد را براى آلهه خود نيز قائل باشند ، ولى قائل نبودند ، و همين زمينه باعث شد كه خداوند احتمال باطل مذكور را تنها براى پيغمبرش بيان بكند ، و مشركين را در بيان آن . مخاطب قرار ندهد ، و پيغمبرش را هم مامور به نقل آن نكند . بنا بر اين ، در جمله * ( « أَمْ جَعَلُوا لِلَّه شُرَكاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِه فَتَشابَه الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ » ) * گويا به پيغمبرش فرموده : حجت در وحدانيت ربوبيت ، بر عليه مشركين تمام است ، چون تنها خدا آفريدگار و ايجاد كننده عالم است ، و ايشان چاره اى ندارند جز اينكه بگويند شركائى كه ايشان معتقد به ربوبيت آنها هستند در امر خلقت نيز با خدا شريكند ، و آيا ايشان چنين اعتقادى دارند ؟ و آيا معتقدند كه شركاى ايشان هم مخلوقى مانند مخلوقات خدا خلق كرده‌اند ؟ و چون با مخلوقات خدا مشتبه شده ناگزير بطور اجمال قائل به ربوبيت آنها نيز شده‌اند ؟ بعد از آنكه اين حجت را با پيغمبر گراميش در ميان گذاشت ، به او دستور مىدهد كه با يك جمله كوتاه ريشه اين احتمال باطل را به كلى قطع كند ، و آن اين است كه :

--> ( 1 ) و اگر از ايشان بپرسى چه كسى آسمانها و زمين راى آفريد ؟ مسلما خواهند گفت خدا . سوره لقمان ، آيه 25 و سوره زمر ، آيه 38 .