اثبات ربوبيت اربابهاى خود درست مىنمايند ، ولى از اين معنا غافلند كه خداى سبحان شديد المماحله است ، چون او به معايب و بديهاى ايشان آگاه ، و بر اظهار آن معايب و رسوا ساختن آنان قادر است . * ( « لَه دَعْوَةُ الْحَقِّ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِه لا يَسْتَجِيبُونَ لَهُمْ بِشَيْءٍ . . . » ) * . « دعا » و « دعوت » ، به معناى توجه دادن نظر مدعو است بسوى داعى كه غالبا با لفظ ، يا اشاره صورت ميگيرد ، و « استجابت » و « اجابت » به معناى پذيرفتن دعوت داعى ، و روى آوردن بسوى اوست ، اين است معناى دعا و اجابت ، و اما درخواست حاجت در دعا ، و برآوردن حاجت در استجابت ، جزء معنا نيست ، بلكه غايت و متمم معناى آن دو است . بله ، اين جهت در مفهوم دعا خوابيده كه بايد مدعو ، صاحب توجه و نظرى باشد كه اگر بخواهد بتواند نظر خود را متوجه داعى بكند ، و نيز بايد صاحب قدرت و تمكنى باشد كه از استجابت دعا ناتوان و عاجز نگردد ، و اما دعا كردن و خواندن كسى كه درك و شعور نداشته ، يا قدرت بر برآوردن حاجت را ندارد دعاى حقيقى نيست ، هر چند صورت دعا را داشته باشد . و چون در آيه شريفه ميان جمله * ( « لَه دَعْوَةُ الْحَقِّ » ) * و جمله * ( « وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِه . . . » ) * مقابله افتاده و در دومى مىگويد دعا و خواندن غير خدا خالى از استجابت ، و دعاى كافران در ضلالت است ، ناگزير مىفهميم كه مقصود از جمله اولى اين است كه دعوت حق با دعوت باطل اين فرق را دارد كه در دعوت حق مدعو دعوت را مىشنود ، و البته استجابت هم مىكند ( اما دعوت باطل چنين نيست ) . و اين خود از صفات خداى تعالى و تقدس است ، چون او شنوا و قريب و مجيب ، ( جوابگوى دعا ) و غنى و داراى رحمت است ، هم چنان كه فرمود : « أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ » « 1 » و نيز فرمود : « ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ » « 2 » و در گفته هاى خود هيچ شرطى در استجابت دعا نكرده ، جز اينكه حقيقت دعا محقق شود و تنها او دعوت و خوانده شود نه غير او . بنا بر اين ، اضافه دعوت حق ، اضافه موصوف بر صفت ، و يا از قبيل اضافه حقيقيه « 3 » است ، به اين عنايت كه حق و باطل گويا دعا را ميان خود به دو قسم تقسيم مىكنند ، يك قسم از دعا ، دعاى حق است كه هرگز از استجابت تخلف ندارد ، و قسم ديگر دعاى باطل است ، و آن دعايى

--> ( 1 ) اجابت مىكنم دعوت دعا كننده را وقتى كه مرا بخواند . سوره بقره ، آيه 186 . ( 2 ) بخوانيد مرا ، تا اجابت كنم شما را . سوره مؤمن ، آيه 60 . ( 3 ) « اضافه حقيقيه » اضافه اى است كه معناى لام را افاده نموده و ملكيت را مىرساند .