چه بسا كه آن را به ابن عباس هم نسبت داده‌اند . و بيشتر مفسرين بر آنند كه مراد از دومى ، يعنى * ( « ما تَغِيضُ الأَرْحامُ » ) * آن مقدار وقتى است كه رحمها از نه ماه كم مىكنند ، چون مدت حمل و باردارى نه ماه است ، - ولى برخى از رحمها كمتر از نه ماه وضع حمل مىكنند . - و نيز بر آنند كه مراد از سومى ، يعنى * ( « ما تَزْدادُ » ) * آن مدتى است كه بعضى از رحمها از نه ماه زياد مىكنند . و ليكن اشكال اين تفسير اين است كه هيچ شاهدى كه بر آن دلالت كند در دست نيست ، چون اگر واژه « غيض » را بدين معنا بگيريم در حقيقت نوعى استعاره به كار برده‌ايم ، و استعاره هم قرينه لازم دارد كه قرينه اى در آيه نيست . و از بعضى « 1 » از مفسرين نقل شده كه گفته‌اند : مراد از * ( « ما تَغِيضُ الأَرْحامُ » ) * آن مقدار مدتى است كه از اقل مدت حمل يعنى شش ماه كمتر باشد ، كه در حقيقت مقصود سقط جنين است ، ( زيرا بچه اى كه كمتر از شش ماهگى به دنيا بيايد سقط است ) و مراد از * ( « ما تَزْدادُ » ) * آن بچه هايى هستند كه بعد از آخرين مدت حمل به دنيا مىآيند . از بعضى « 2 » ديگر نقل شده كه گفته‌اند : مراد از « غيض » ، نقصان در مدت حمل ، و مراد از « زياده » زيادى در آن است . اشكالى كه به هر دو وجه وارد مىشود همان اشكالى است كه به وجه قبلى وارد مىشد ، زيرا بر اين دو وجه نيز دليل و قرينه اى نداريم ، علاوه بر اين ، خواننده به خوبى فهميد كه مناسبتر به سياق آيه ، كم و زيادى خونى است كه در رحم مىريزد . * ( « وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَه بِمِقْدارٍ » ) * - « مقدار » به معنى حد هر چيزى است كه با آن متعين شده و از غير خود ممتاز مىگردد ، زيرا هيچ چيزى نيست كه لباس وجود به خود گرفته باشد كه فى نفسه و از غير خود متعين و ممتاز نباشد ، چون اگر متعين نمىبود وجود نمىيافت ، و اين معنى ، يعنى اينكه هر موجودى حدى داشته باشد كه از آن حد تجاوز نكند يك حقيقتى است كه قرآن پرده از روى آن برداشته و مكرر خاطر نشان ساخته است ، مانند : « قَدْ جَعَلَ اللَّه لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً » « 3 » و مانند : « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 4 » و همچنين آياتى ديگر . پس وقتى بنا شد هر چيزى محدود به حدى باشد كه از آن تجاوز نكند ، و در نزد خدا و

--> ( 1 و 2 ) مجمع البيان ، جلد 5 ، جزء 13 ، ص 150 . ( 3 ) به تحقيق خداوند براى هر چيزى اندازه اى قرار داده . سوره طلاق ، آيه 3 . ( 4 ) و هيچ چيز نيست مگر آنكه نزد ما خزينه هاى آنست و آن را نازل نمىكنيم مگر به اندازه اى معلوم . سوره حجر ، آيه 21 .