باشد و چه مؤمن ، چه مرتكب كبيره باشد چه صغيره . چيزى كه هست اگر مشرك طلب مغفرت شركش را بكند ، با همين طلب مغفرت ، مؤمن مىشود ، و خداى سبحان فرموده كه مشرك را نمىآمرزد ، و معلوم است كه اين وقتى است كه مشرك به دين توحيد برنگشته باشد : « إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ » « 1 » . پس اينها كه در آيه مورد بحث ، كافر شدند لازم بود با ايمان آوردن به خدا و رسول او از خداى تعالى طلب مغفرت كنند ، - و در اين طلب خود عجله كنند - و از او بخواهند كه شركشان را و يا گناه ديگرى كه از فروعات شركشان بود بيامرزد ، و يا اينكه در عين ظلم و شركشان حد اقل از خدا بخواهند كه عافيت و بركت و بهترين مال و اولاد روزيشان كند ، كه اگر چنين مىكردند خداوند به رحمت واسعه خود حاجتشان را مىداد ، حتى حاجت آن كسى را هم كه ايمان به او نياورده و منقاد و فرمان بردار او نشده است ، اگر چه از مغفرت خدا محرومند چون آمرزش خداوند با شرك و ظلم نمىسازد هم چنان كه خودش فرمود : « وَاللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » « 2 » . سوم اينكه فرمود : * ( « لَذُو مَغْفِرَةٍ » ) * و نفرمود : « غفور » و يا « غافر » گويا براى اين بود كه شنونده خيال نكند خداوند فعلا واجد مغفرت تمامى ستمگران و ستم آنان است و احتمال نيامرزيدن در كار نيست ، و حال آنكه اينطور نيست ، بلكه خواسته است بگويد : نزد خدا آمرزش تمامى مردم هست ، حتى آمرزش ظلمهاى ايشان ، و در جايى كه آمرزيدن صلاح باشد هيچ مانعى جلوگير آمرزش او نيست ، نه اينكه همين الآن آمرزيده باشد . ممكن هم هست از جمله مورد بحث معناى ديگرى استفاده كرد ، و آن اين است كه : خداى تعالى مغفرت و آمرزش مردم را دارد و مىتواند هر كه را بخواهد بيامرزد ، و اگر هم وصف مغفرت را اصلا نمىداشت ، و در نتيجه بر گنهكاران غضب مىكرد و احدى را نمىآمرزيد ، باز هم ظالم نبود ( خلاصه اينكه كلمه « ذو مغفرة » با داشتن مغفرت و به كار بردن آن مىسازد به خلاف كلمه « غفور » و « غافر » كه بر كسى اطلاق مىشود كه آن را اعمال هم بكند ) و اگر اين معنا مراد باشد وضع پاره اى از نكته هايى را كه ما براى آيه شريفه برشمرديم بر هم مىخورد ، و ليكن اين معنا با ظاهر سياق سازگار نيست .

--> ( 1 ) همانا خداوند كسى را كه به او شرك ورزد نمىآمرزد ولى غير آن را براى هر كه بخواهد مىآمرزد . سوره نساء ، آيه 48 . ( 2 ) خدا مردم ستمگر را هدايت نمىكند . سوره جمعه ، آيه 5 .