ميان علماى نحو فراء چنين حرفى را زده ديگران همه گفتار او را تضعيف كرده‌اند . علاوه بر اينكه تماميت اين وجه مبنى بر اين است كه تحديد و تقدير قبل از استثناء دوام را نرساند و حال آنكه مىرساند ، همانطور كه از نظر خواننده گذشت . 6 - اينكه منظور از * ( « الَّذِينَ شَقُوا » ) * هر دوزخيى است كه اهل توحيد باشد ، يعنى كسانى كه به ايمان و طاعتشان معاصى را ضميمه كردند كه باعث دخول آنها در آتش مىشود . خداى سبحان در اين آيه خبر مىدهد كه چنين كسانى معاقب در آتشند مگر آنكه خدا بخواهد از آتش بيرونشان نموده و آنها را به بهشت ببرد ، و ثواب ايمان و اطاعتشان را بدهد . و اما استثناء در آيه دومى ، آن نيز استثناء از خلود ايشان است ، زيرا وقتى بنا شد كه چنين افرادى از آتش نجات يافته و به بهشت بروند و در آنجا خالد باشند بايد قرآن كريم از اين معنا هم خبر دهد . و آن ايامى را كه در جهنم معذبند از خلود در بهشت استثناء مىكند . پس ، گويا در آيه دومى فرموده : ايشان در بهشت جاودانند مگر آن مدتى را كه خدا بخواهد در جهنم معذب باشند . صاحبان اين وجه اضافه كرده‌اند كه : بنا بر اين وجه ، مقصود از * ( « الَّذِينَ شَقُوا » ) * عينا همان * ( « الَّذِينَ سُعِدُوا » ) * هستند ، و اگر يك طايفه را هم به وصف شقاوت توصيف فرموده و هم به وصف سعادت ، درست بوده ، زيرا همين يك طايفه وقتى داخل دوزخ مىشوند و عذاب مىبينند در آن حال اهل شقاوتند ، و چون داخل بهشت شوند و در آن جايگزين گردند اهل سعادتند ، آن گاه اين گفتار را به ابن عباس و جابر بن عبد اللَّه و ابى سعيد خدرى كه همه از صحابه‌اند و نيز به جمعى از تابعين نسبت داده‌اند . اشكال اين وجه اين است كه با سياق آيه سازگار نيست ، زيرا خداى تعالى بعد از آنكه در باره صفت روز قيامت فرمود « روزى است كه همه مردم يك جا جمع مىشوند » اهل جمع را به دو قسمت تقسيم كرد ، يكى شقى و يكى سعيد ، و بسيار روشن است كه جمله * ( « فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا . . . » ) * و جمله * ( « وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا » ) * كه هر دو به كلمه « اما » ى تفصيلى ابتداء شده‌اند ، مىخواهند همان اعمال شقى و سعيد را تفصيل دهند و لازمه اين معنا اين است كه مقصود از * ( « الَّذِينَ شَقُوا » ) * تمامى اهل آتش باشند ، نه يك طايفه مخصوص از ايشان و همچنين مقصود از * ( « الَّذِينَ سُعِدُوا » ) * همگى اهل بهشت باشند نه خصوص آن عده اى كه از آتش نجات يافته و داخل بهشت شده‌اند . مگر آنكه كسى بگويد منظور از همان اجمال هم كه فرموده : * ( « فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ » ) *