بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّه وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّه ما لا تَعْلَمُونَ » ، و معناى آيه روشن است . * ( « قالُوا يا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا كُنَّا خاطِئِينَ » ) * . گويندگان اين كلام فرزندان يعقوبند ، بدليل اينكه گفتند : « اى پدر ما » ، و مقصودشان از گناهان ، همان اعمالى است كه با يوسف و برادرش انجام دادند ، يوسف هم قبلا برايشان طلب مغفرت كرده بود . * ( « قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّه هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ » ) * . يعقوب ( ع ) در اين جمله فرمود : به زودى برايتان استغفار مىكنم ، و علت اينكه استغفار براى فرزندان را تاخير انداخت شايد اين باشد كه تا نعمت خدا با ديدار يوسف تكميل گشته دلش به تمام معنا خوشحال گردد ، و قهرا تمامى آثار شوم فراق از دلش زايل شود ، آن گاه استغفار كند ، و در بعضى « 1 » اخبار هم آمده كه تاخير انداخت تا وقتى كه در آن وقت دعا مستجاب مىشود ، و به زودى ان شاء اللَّه آن روايات خواهد آمد . * ( « فَلَمَّا دَخَلُوا عَلى يُوسُفَ آوى إِلَيْه أَبَوَيْه وَقالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شاءَ اللَّه آمِنِينَ » ) * . در اين كلام جمله اى حذف شده ، و تقدير آن اين است كه : يعقوب و خاندانش از سرزمين خود بيرون شده و بسوى مصر حركت كردند ، و چون وارد مصر شدند . . . مفسرين در تفسير جمله * ( « آوى إِلَيْه أَبَوَيْه » ) * گفته‌اند : پدر و مادر را در آغوش كشيد ، و اينكه فرمود : * ( « وَقالَ ادْخُلُوا مِصْرَ » ) * ظاهر در اين است كه يوسف به منظور استقبال از ايشان ، از مصر بيرون آمده و در خارج مصر ايشان را در آغوش گرفته بوده ، و آن گاه به منظور احترام و رعايت ادب گفته است : داخل مصر شويد ، و در جمله * ( « إِنْ شاءَ اللَّه آمِنِينَ » ) * ادبى را رعايت كرده كه بى سابقه و بديع است ، چون هم به پدر و خاندانش امنيت داده ، و هم رعايت سنت و روش پادشاهان را كه حكم صادر مىكنند نموده ، و هم اينكه اين حكم را مقيد به مشيت خداى سبحان كرده تا بفهماند مشيت آدمى مانند ساير اسباب ، اثر خود را نمىگذارد مگر وقتى كه مشيت الهى هم موافق آن باشد ، و اين خود مقتضاى توحيد خالص است . و ظاهر اين سياق مىرساند كه خاندان يعقوب بدون داشتن جواز از ناحيه پادشاه نمىتوانسته‌اند وارد مصر شوند ، و به همين جهت بوده كه يوسف در ابتداى امر به ايشان امنيت داد . مطلب ديگرى كه در اين آيه هست اين است كه خداوند در آن ، كلمه « ابويه - پدر و

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 263 ، ط تهران .