السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

274

تفسير الميزان ( فارسي )

و اگر اين درخواست را كرد به اين منظور بود كه امور مالى كشور و ارزاق را به مباشرت خود اداره كند ، و ارزاق را جمعآورى نموده براى سالهاى بعد كه قهرا سالهاى قحطى خواهد بود و مردم دچار گرانى و گرسنگى خواهند شد ذخيره نمايد ، و خودش با دست خويش آن ذخيره ها را در ميان مردم تقسيم كند ، و به هر يك آن مقدارى كه استحقاق دارد بدهد ، و از حيف و ميل جلوگيرى نمايد . و خود درخواست خويش را چنين تعليل كرد كه من حفيظ و عليم هستم ، زيرا اين دو صفت از صفاتيست كه متصدى آن مقامى كه وى درخواستش را كرده بود لازم دارد ، و بدون آن دو نمىتواند چنان مقامى را تصدى كند ، و از سياق آيات مورد بحث و آيات بعدش برمىآيد كه پيشنهاد پذيرفته شد ، و دست به كار آنچه مىخواست گرديد . * ( « وَكَذلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْها حَيْثُ يَشاءُ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنا مَنْ نَشاءُ وَلا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ » ) * . كلمه « تمكين » به معناى قدرت دادن ، و كلمه « تبوء » به معناى جاى گرفتن است ، و كلمه « كذلك » اشاره است به داستانى كه تا رسيدن يوسف به مقام عزيزى مصر بيان كرد ، و آن عبارت بود از زندانى شدنش كه با وجود اينكه غرض همسر عزيز از آن ، تحقير و ذليل كردن يوسف بود مع ذلك خداوند همان را وسيله عزتش قرار داد ، و ساير امور زندگيش نيز به همين منوال جريان داشت ، پدرش او را احترام كرد و برادران بر وى حسد برده در چاهش انداختند ، و به بازرگانان فروختند تا بدين وسيله آن احترام را مبدل به ذلت كنند ، خداى سبحان هم همين مكر و حيله آنان را وسيله عزت او در خانه عزيز مصر قرار داد ، زنان مصر مخصوصا همسر عزيز با وى خدعه كردند ، و بناى مراوده را گذاشتند تا او را به منجلاب فسق و فجور بكشانند ، خداوند همين توطئه را وسيله بروز و ظهور عصمت و پاكى او قرار داد ، و در آخر هم زندان را كه وسيله خوارى او بود باعث عزتش قرار داد . و خداوند متعال به همين داستان زندانى شدن و محروميت يوسف ( ع ) از اختلاط و آميزش آزادانه با مردم اشاره نموده و فرموده * ( « وَكَذلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْها حَيْثُ يَشاءُ » ) * يعنى ما اين چنين زحمت زندان را كه از او سلب آزادى اراده كرده بود برداشتيم ، و در نتيجه صاحب مشيتى مطلق و اراده اى نافذ گرديد ، كه مىتوانست در هر بقعه اى و قطعه اى از زمين كه بخواهد منزل بگزيند ، پس اين جمله به وجهى محاذى جمله « وَكَذلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَه مِنْ تَأْوِيلِ الأَحادِيثِ وَاللَّه غالِبٌ عَلى أَمْرِه » كه قبلا در باره وارد شدن يوسف به خانه عزيز فرموده بود قرار گرفته است .