بردند كه بر حسب ظاهر منتهى به هلاكت و يا مصيبت وى مىشد ، خداوند عينا به وسيله همان راه او را به سرانجامى خير و به فضيلتى شريف منتهى نمود . و به همين معنا است اشاره يوسف كه در مقام معرفى خود براى برادرانش گفت : « أَنَا يُوسُفُ وَهذا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّه عَلَيْنا إِنَّه مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّه لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ » « 1 » و نيز در برابر برادرانش به پدر بزرگوارش گفت : « يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَها رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي » « 2 » آن گاه وقتى مجذوب جذبه الهى مىشود با تمام وجود والهش به سوى خدا متوجه و از غير او روىگردان شده مىگويد : « رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الأَحادِيثِ فاطِرَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ . . . » « 3 » همانطور كه قبلا هم اشاره شد از اينكه فرمود : « در اين آياتى است براى پرسش كنندگان » معلوم مىشود جماعتى داستان يوسف ( ع ) را از رسول خدا ( ص ) . پرسيده ، و يا مطلبى پرسيده بودند كه به وجهى ارتباط با اين داستان داشته و در جوابشان اين سوره نازل شده است . * ( « إِذْ قالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوه أَحَبُّ إِلى أَبِينا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبانا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ » ) * در مجمع البيان گفته : كلمه « عصبة » به معناى جماعتى است كه در باره يكديگر تعصب داشته باشند ، و از نظر عدد شامل جماعتى مىشود كه از ده كمتر و از پانزده نفر بيشتر نباشد ، بعضى هم بين دو و چهل نفر را گفته‌اند ، و به هر حال همانند كلمات ، قوم ، رهط و نفر ، جمعى است كه مفرد ندارد . « 4 » جمله * ( « إِذْ قالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوه أَحَبُّ إِلى أَبِينا مِنَّا » ) * گفتار فرزندان يعقوب سواى

--> ( 1 ) منم يوسف و اين برادر من است به تحقيق منت نهاد خدا بر من بدرستى كه هر كه بپرهيزد و صبر كند پس به درستى كه خداوند ضايع نمىكند مزد نيكوكاران را . سوره يوسف ، آيه 90 . ( 2 ) اى پدر من اين است تعبير خواب من از پيش به تحقيق گردانيد آن را پروردگار من راست و به تحقيق نيكويى كرد به من چون بيرون آورد مرا از زندان و آورد شما را از باديه بعد از آن كه فساد كرد شيطان ميان من و ميان برادران من . سوره يوسف ، آيه 100 . ( 3 ) پروردگارا تو مرا دادى از پادشاهى و آموختى مرا از تعبير خوابها اى آفريننده آسمانها و زمين تو مولاى من هستى در دنيا و آخرت . سوره يوسف ، آيه 101 . ( 4 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 212 .