و ثانيا معلوم شد كه مقصود از « سياحت » - كه در لغت به معناى سير و گردش در زمين است - در اينجا آن معنايى كه با سياق ترتيب مناسبتر است سير و رفت و آمد در جايگاههاى عبادت و مساجد است ، نه آن معنايى كه بعضى « 1 » گفته‌اند كه منظور از آن روزه گرفتن و يا سياحت در زمين به منظور تفكر در عجائب قدرت خدا و ديدن آثار و ديار امتهاى گذشته و عبرت گرفتن از سرنوشت آنان ، و يا منظور از آن ، مسافرت جهت طلب علم و يا طلب خصوص احاديث باشد ، زيرا اين احتمالات و وجوه با سياق آيه تناسب ندارد . اما در مورد وجه اول بايد گفت كه از جهت الفاظ آيه ، هيچ دليلى بر آن نيست ، بقيه وجوه هم گو اينكه در آيات ديگر سفارش به آن شده ، مثلا در باره سير و تفكر در سرنوشت امم گذشته فرموده : « أفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ » « 2 » و در باره سير و سفر براى آموختن علم دين فرموده : * ( « فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ » ) * « 3 » ، الا اينكه اگر منظور از « سائحون » يكى از دو وجه فوق باشد آن لطفى را كه در ترتيب صفات رديف شده هست از بين مىبرد . و ثالثا بدست آمد كه اين صفات شريفه ، صفاتى است كه ايمان مؤمن با آنها تمام و كامل مىشود و مؤمن با داشتن آنها مستوجب وعده قطعى خدا به بهشت و آن بشارت كه خدا و رسول ( ص ) دادند مىگردد ، و بدين جهت مستوجب مىشود كه داشتن اين صفات ، ملازم با قيام به حق خدا باشد ، و قيام به حق خدا هم باعث مىشود كه خداى تعالى در باره چنين مؤمنى ، حقى را كه بر خود واجب كرده و به وعده هايى كه به او داده وفا كند . * ( « ما كانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كانُوا أُولِي قُرْبى ) * . . . * ( لأَوَّاه حَلِيمٌ » ) * معناى آيه روشن است ، ليكن اين نكته را بايد در نظر داشت كه چون در آيه دومى بعد از بيان سبب استغفار ابراهيم براى پدرش مىفرمايد « وقتى كه فهميد او دشمن خدا است ، از او بيزارى جست » و با اين بيان معلوم كرد كه مشركين دشمنان خدا و جهنمى هستند ، و در نتيجه نبايد براى آنان استغفار كرد ، اينكه در اين آيه مىفرمايد حال كه اين معنا براى پيغمبر و پيروانش معلوم شد بايد از اين مطلب ضرورى و روشن غفلت نورزند ، كه استغفار براى مشركين

--> ( 1 ) تفسير المنار ج 11 ص 52 ( 2 ) چرا در زمين سير نكردند تا ببينند چگونه بوده است عاقبت كسانى كه قبل از ايشان بودند . سوره مؤمن آيه 82 ( 3 ) سوره توبه آيه 22