السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

54

تفسير الميزان ( فارسي )

خداوند در قرآن مجيد مىفرمايد : « فِطْرَتَ اللَّه الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّه ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » « 1 » و در سوره « اعلى » مىفرمايد : « الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدى - و پس از پنج آيه - فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى وَيَتَجَنَّبُهَا الأَشْقَى » « 2 » و در سوره « شمس » مىفرمايد : « وَنَفْسٍ وَما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَقَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها » « 3 » آرى ، گاهى مىشود كه انسان در اعتقاد و يا عملش از طريق حق منحرف شده و دچار اشتباه مىگردد ، ليكن اين خطا و اشتباه مستند به فطرت انسانى او و هدايت الهى نيست ، بلكه بخاطر اين است كه او خودش عقل خود را دزديده و در اثر پيروى هواى نفس و تسويلات جنود شيطان راه رشد خود را گم كرده است ، هم چنان كه قرآن فرموده : « إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَما تَهْوَى الأَنْفُسُ وَلَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى » « 4 » و نيز فرموده : « أفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَه هَواه وَأَضَلَّه اللَّه عَلى عِلْمٍ » « 5 » . پس اين امور و علم و عملى كه فطرت انسانى انسان را بسوى آن دعوت مىكند لوازم زندگى سعيد انسانى و آن زندگى است كه جا دارد نامش را زندگى گذاشت و چنين زندگى به چنين علم و عملى نيازمند است هم چنان كه چنين علم و عمل مستلزم چنان زندگى است ، و زندگى را از اينكه دچار منافيات شده و در نتيجه اثرش خنثى گردد حفظ نموده و دوباره به مسير اولش باز مىگرداند . از اينجا نتيجه مىگيريم كه اگر انسان از راه راستى كه فطرتش او را به آن دعوت نموده و هدايت الهى بسوى آن سوقش مىدهد منحرف شود قطعا لوازم سعادت زندگى را از دست داده

--> ( 1 ) آفرينش خدا كه سرشت مردم را بر طبق آن آفريد ، هيچ دگرگونى در خلق خدا نيست اينست دين استوار . سوره روم آيه 30 ( 2 ) آن كسى كه آفريد پس آفرينش را راست و معتدل كرد ، و آن كس كه اندازه گيرى نمود و هدايت كرد - پس از پنج آيه - پس تذكر ده اگر تذكر سود بخشد ، زود است آن كس كه مىترسد متذكر شود ، و آن كس كه بد بختتر است از آن دورى كند . سوره اعلى آيات 5 تا 11 ( 3 ) قسم به نفس و آن كس كه خلقت آن را راست كرد ، سپس گنهكاريش را و تقوايش را به او الهام نمود ، به تحقيق رستگار شد كسى كه نفس را تزكيه كرد و زيانكار شد آن كس كه قدرش را نشناخت ( و آن را بسوى گمراهى كشانيد ) . سوره شمس آيه 10 ( 4 ) پيروى نمىكنند مگر پندار را و آنچه كه دلها هوس مىكند با اينكه به تحقيق از ناحيه پروردگارشان هدايت بيامدشان . سوره نجم آيه 23 ( 5 ) پس آيا ديدى كسى را كه هوى و هوس خود را خداى خود گرفت ، و خداوند او را در عين دانايى گمراه ساخت . سوره جاثيه آيه 22