پايگاهى داشته باشند ، و مؤمنين را از مسجد قبا متفرق سازند و نيز در آنجا متشكل شده ، در انتظار ابى عامر راهب كه قول داده بود با لشكرى از روم به سوى آنها بيايد بنشينند ، و رسول خدا ( ص ) را از مدينه بيرون كنند . پس از آنكه مسجد را بنا كردند نزد رسول خدا ( ص ) آمده ، درخواست كردند كه آن جناب به آن مسجد آمده و آن را با خواندن نماز افتتاح فرمايد و آنها را به خير و بركت دعا كند ، رسول خدا ( ص ) كه در آن روز عازم جنگ تبوك بود وعده داد كه پس از مراجعت به مدينه به آن مسجد خواهد آمد ، پس اين آيات نازل گرديد . و چون مسجد آنها به منظور ضرر زدن به مسجد قبا و ترويج كفر به خدا و رسول و تفرقه ميان مؤمنينى كه در مسجد قبا جمع مىشدند و محل كمين براى رسيدن ابى عامر راهب ( محارب خدا و رسول ) ساخته شده بود ، لذا خداى تعالى از ايشان خبر داد كه قسم خواهند خورد بر اينكه ما مقصودى از ساختن اين مسجد نداريم مگر اينكه كار نيكى كرده باشيم ، يعنى با زياد كردن مساجد تسهيلاتى براى مؤمنين فراهم آورده باشيم ، و مؤمنين همه جا به مسجد دسترسى داشته باشند . آن گاه خداى تعالى گواهى داده بر اينكه دروغ مىگويند و فرموده : * ( « وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنا إِلَّا الْحُسْنى وَاللَّه يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » ) * . * ( « لا تَقُمْ فِيه أَبَداً . . . » ) * ابتداء نهى مىكند رسول خود را از اينكه در آن مسجد به نماز بايستد ، و سپس مسجد قبا را اسم برده ، بعد از مدح و ثناى آن مسجد ، نماز خواندن در آنجا را ترجيح داده و فرموده : « هر آينه ، آن مسجدى كه از روز اول بر اساس تقوا باشد سزاوارتر است به اينكه در آن به نماز بايستى » و با اين بيان به مدح نيت بانيان آن از نخستين روز پرداخته ، و بدان جهت نماز گزاردن در آن را بر نماز در مسجد ضرار ترجيح داده است . هر چند در جمله بالا نفرموده : متعينا بايد در مسجد قبا نماز بخوانى ، بلكه فرموده : « آنجا بخوانى سزاوارتر است » ليكن همين كه نهى كرد از اينكه در مسجد ضرار نماز بخواند قهرا نماز در مسجد قبا را متعين كرده است . و جمله * ( « فِيه رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا » ) * بيان علت رجحان است ، و جمله * ( « وَاللَّه يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ » ) * متمم آن تعليل است ، و همين تعليل دليل بر اين است كه مقصود از مسجد نامبرده در آيه ، مسجد قبا است ، نه مسجد النبى و يا غير آن . و معناى آيه اين است كه : تا ابد در مسجد ضرار براى نماز نايست ، كه من سوگند مىخورم مسجد قبا كه بر اساس تقوا و پرهيز از خدا از روز اول بنا نهاده شده ، سزاوارتر است به