و راى ايشان محيط است ، پس هم خداى تعالى آن اعمال را مىبيند و هم آنها ، و به زودى خدا در قيامت براى خود صاحبان اعمال هم پرده از روى آن حقايق برمىدارد ، هم چنان كه فرموده : « لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ » « 1 » . پس ، فرق بسيار بزرگى است ميان اينكه انسان عملى را در خلوت انجام دهد و كسى از آن خبردار نشود ، و ميان آن عملى كه در برابر چشم عده اى تماشاگر مرتكب شود ، آن هم با اينكه خودش مىداند كه چنين تماشاگرانى او را تماشا مىكنند . اين بود مطالبى كه در آيه مورد بحث بود ، و اما در آيه قبلى ، يعنى آيه « يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّه مِنْ أَخْبارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّه عَمَلَكُمْ وَرَسُولُه ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » روى سخن با اشخاص معلومى از منافقين بوده ، كه خداى تعالى پيغمبرش را دستور مىدهد به اينكه عذرى را كه ايشان خواسته‌اند رد كند ، و به ايشان بفرمايد : اولا خداى تعالى مرا و مؤمنين را كه در جنگ و در لشكر اسلام با من بودند از كارهاى شما خبر داد ، و در اين آيات از كارهاى زشت شما پرده برداشت . و ثانيا حقيقت اعمال شما از خدا پنهان نماند ، چون چيزى از او پنهان نمىتواند باشد ، و همچنين از نظر رسول او مخفى نماند ، و از شهداى اعمال كسى با او نبوده ، و گر نه از نظر ايشان هم مستور نمىماند . پس به زودى در قيامت خداوند براى خود شما هم پرده از روى آنها بر مىدارد و حقيقت اعمال شما را به شما نشان مىدهد . با اين بيان به خوبى روشن گرديد كه فرق ميان دو آيه چيست ، و با اينكه هر دو در يك سياق قرار داشتند در آيه مورد بحث خدا و رسول و مؤمنين را ذكر كرد ، ولى در آيه قبل آن ، تنها خدا و رسول را اسم برد ، و از مؤمنين اسم نبرد ، اين آن نكته اى است كه دقت و تدبر در معناى آيه آن را بدست مىدهد . حال اگر كسى به اين مقدار اكتفاء نكند و راضى نشود مگر به اينكه براى آيه معنايى سطحىتر پيدا كند بايد بگويد : در آيه قبل كه مربوط به منافقين بود ذكر خدا و رسول براى اين بود كه منافقين مىخواستند با خدا و رسول دشمنى كنند ، و با مؤمنين كارى نداشتند ، بخلاف آيه مورد بحث كه در باره عموم مردم است ، چون غرض در آن تحريك و تشويق مردم است به

--> ( 1 ) تو ( در دنيا ) از اين صحنه غافل بودى اينك پرده از روى دلت برداشتيم و لذا امروز ديدگانت خيره شده است . سوره ق ، آيه 22