روايت كرده‌اند كه گفت : بعد از آنكه آيه صدقه نازل شد با دوش خود زكات را تحويل مىداديم تا آنكه مردى صدقه بسيارى آورد ، منافقين گفتند : ببين چه خودنمايى مىكند ، و ابو عقيل نيم من صدقه بياورد گفتند : آخر خدا چه احتياجى به اين زكات ناچيز دارد ، بدنبال اين حرفها آيه * ( « الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقاتِ وَالَّذِينَ لا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ . . . » ) * نازل گرديد « 1 » . مؤلف : روايات وارده در شان نزول اين آيات بسيار است و از همه آنها قابل قبولتر همينهايى بود كه ما نقل كرديم ، و قريب به آن مضامين ، روايات ديگرى هست و ظاهر همه اينها اين است كه آيه مورد بحث مستقل از آيات قبل است ، و مطلبى را از نو شروع كرده . و در الدر المنثور است كه ابن جرير و ابن ابى حاتم از عروه نقل كرده‌اند كه گفت : عبد اللَّه بن ابى به همفكران خود چنين گفت : اگر شماها به محمد كمك مالى نرسانيد از دورش پراكنده مىشوند . و نيز او گفته بود : « لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ » و خداى تعالى در باره اش چنين نازل كرد : * ( « اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ » ) * و رسول خدا ( ص ) فرمود : من بيش از هفتاد بار استغفار مىكنم شايد خدا از جرمشان در گذرد . ليكن خداى تعالى اين آيه را فرستاد : « سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ » « 2 » . و در همان كتاب است كه ابن ابى شيبه ، ابن جرير و ابن منذر از مجاهد نقل كرده‌اند كه گفت : وقتى آيه * ( « إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ » ) * نازل شد ، رسول خدا ( ص ) فرمود : « من بيش از هفتاد بار استغفار مىكنم » پس آيه * ( « فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ » ) * در سوره منافقين نازل گرديد « 3 » . و نيز در همان كتاب آمده كه ابن جرير از ابن عباس روايت كرده كه گفت : رسول خدا ( ص ) بعد از اينكه اين آيه نازل شد فرمود : من چنين مىفهمم گويا در امر منافقين اختيارى دارم ، به خدا قسم بيشتر از هفتاد بار براى آنان استغفار مىكنم باشد كه خدا ايشان را بيامرزد ، ليكن خداى تعالى از شدت غضبش بر منافقين ، آيه فرستاد كه : « چه براى ايشان استغفار كنى و چه استغفار نكنى هرگز خدا ايشان را نمىآمرزد ، زيرا خدا مردم فاسق را هدايت نمىكند » « 4 » .

--> ( 1 ) الدر المنثور ج 3 ص 262 ( 2 و 3 و 4 ) الدر المنثور ج 3 ص 264