« اگر توبه كنند براى خودشان خوب است » چون منجر به آمرزش و بهشت مىشود ، « و اگر اعراض كنند ، و توبه نكنند خداوند به عذاب دردناكى در دنيا و آخرت مبتلايشان مىكند » . اما عذاب دنيوى ايشان با سياست و مجازات بدست پيغمبر است ، و يا به استدراج و مكر خدايى ، و اگر هيچ عذابى نبينند مگر همين كه دارند با نفاق خود بر خلاف نظام عالم كه بر اساس راستى و ايمان تنظيم شده سير مىكنند ، همين سلسله اسباب ايشان را خرد و رسوا مىكند ، و همين عذاب براى آنان بس است ، هم چنان كه خداى تعالى فرموده : « وَاللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ » « 1 » . و اما عذاب آخرت ايشان معلوم است كه آتش دوزخ خواهد بود . و اينكه فرمود : * ( « وَما لَهُمْ فِي الأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ » ) * معنايش اين است كه اين مردم در زمين كسى را نخواهند داشت كه سرپرست امورشان شود ، و عذاب را از ايشان برگرداند ، و همچنين ياورى نخواهند داشت كه در دفع عذاب موعود كمكشان كند ، براى اينكه ساير منافقين هم مثل خود اينان گرفتارند و در فساد در يك صف قرار داشته ، همه بر روى يك ريشه استوارند كه از ساير اسباب جهان منقطع و جداست ، و در برابر آن اسباب محكوم به فنا است ، پس در نتيجه نه سرپرستى دارند و نه ناصرى . و بعيد نيست اين جمله از آيه اشاره باشد به آن بيانى كه ما در معناى عذاب دنيا كرديم . بحث روايتى در مجمع البيان در ذيل آيه * ( « يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ . . . » ) * ، گفته است : بعضى گفته‌اند اين آيه در باره دوازده نفر نازل شده كه در عقبه كمين كرده بودند ، تا وقتى رسول خدا ( ص ) در مراجعت از تبوك بدانجا مىرسد بر سرش بتازند و او را از پاى درآورند ، و ليكن جبرئيل رسول خدا ( ص ) را از اين جريان خبردار كرد و دستور داد افرادى را بفرستند تا با تازيانه به سر و صورت شتران آنان بزنند . در آن موقع عمار ياسر زمام مركب رسول خدا ( ص ) را مىكشيد و حذيفه آن را از عقب مىراند ، حضرت به حذيفه فرمود : به سر و صورت مركبهاى آنها بزن . عرض كرد : من هيچ يك از ايشان را نمىشناسم . رسول خدا ( ص ) فرمود : اينها فلانى و

--> ( 1 ) و خدا مردم تبه كار را هدايت نمىكند . سوره توبه آيه 24