ماهها از جنگيدن با يكديگر دست بكشند ، و امنيت عمومى همه جا حكمفرما شود تا بزندگى خود و فراهم آوردن وسائل آسايش و سعادت خويش برسند ، و به عبادت و طاعات خود بپردازند . و اين حرمت ، از شرايعى است كه ابراهيم ( ع ) تشريع كرده بود ، و عرب آن را حتى در دوران جاهليت كه از دين توحيد بيرون بوده و بت مىپرستيدند محترم مىداشتند ، چيزى كه هست قانونى داشتند بنام « نسىء » و آن اين بود كه هر وقت مىخواستند اين چهار ماه و يا يكى از آنها را با ماه ديگرى معاوضه نموده مثلا بجاى محرم ، صفر را حرام مىكردند ، و در محرم كه ماه حرام بود به جنگ و خونريزى مىپرداختند ، و اين قانون را آيه بعدى متعرض است . كلمه « ذلك » در جمله * ( « ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » ) * اشاره است به حرمت چهار ماه مذكور ، و كلمه « دين » همانطورى كه اطلاق مىشود بر مجموع احكامى كه خداوند بر انبياى خودش نازل كرده ( از قبيل دين موسى ، دين عيسى و دين خاتم انبياء ع ) همچنين اطلاق بر بعضى از آن احكام نيز مىشود ، و به همين جهت معناى جمله مورد بحث اين مىشود كه : تحريم چهار ماه از ماه‌هاى قمرى ، خود دينى است كه مصالح بندگان را تامين و تضمين مىنمايد . نظير اين تعبير در آيه « جَعَلَ اللَّه الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرامَ قِياماً لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرامَ » « 1 » آمده كه در جلد ششم اين كتاب بيانش گذشت . ضميرى كه در جمله * ( « فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ » ) * به كار رفته راجع است به كلمه « اربعة » نه به كلمه * ( « اثْنا عَشَرَ » ) * زيرا همانطورى كه فراء هم گفته اگر راجع به اثنا عشر بود جا داشت بجاى « فيهن » بفرمايد « فيها » ، علاوه بر اين ، اگر راجع به كلمه اثنا عشر كه به معناى يك سال تمام است مىبود ، به قول بعضىها اين اشكال متوجه مىشد كه در اين صورت معناى جمله * ( « فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ » ) * اين باشد كه دائما به خود ستم نكنيد ، و با در نظر گرفتن اينكه جمله مذكور نتيجه دوازده بودن ماهها است آن وقت وجه روشنى براى استنتاج آن به نظر نمىرسد ، ( و اين سؤال به نظر هر كس مىرسد كه دوازده گانه بودن ماهها چه ربطى دارد به اينكه انسان در همه سالهاى عمرش به خود ستم نكند ) . بخلاف اينكه ضمير نامبرده راجع باشد به چهار ماه كه در اين صورت استنتاج مزبور روشن و مربوط خواهد بود ، زيرا معناى آيه اين مىشود كه بخاطر اينكه خداوند اين چهار ماه را حرام كرده حرمتش را نگاه داريد و در آنها به خود ستم نكنيد .

--> ( 1 ) خداوند كعبه بيت الحرام را مايه قوام مردم قرار داد ، و همچنين شهر حرام را . سوره مائده آيه 97