نيز اهل كتابند ، زيرا در اين آيه و ساير آياتى كه صاحبان اديان آسمانى را مىشمارد در رديف آنان و در مقابل مشركين بشمار آمده‌اند ، و صابئين هم چنان كه در سابق هم گفتيم يك طائفه از مجوس بوده‌اند كه به دين يهود متمايل شده و دينى ميان اين دو دين براى خود درست كرده‌اند . و از سياق آيه مورد بحث برمىآيد كه كلمه « من » در جمله * ( « مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ » ) * بيانيه است نه تبعيضى ، براى اينكه هر يك از يهود و نصارى و مجوس مانند مسلمين ، امت واحد و جداگانه اى هستند ، هر چند مانند مسلمين در پاره اى عقايد به شعب و فرقه هاى مختلفى متفرق شده و به يكديگر مشتبه شده باشند و اگر مقصود قتال با بعضى از يهود و بعضى از نصارى و بعضى از مجوس بود ، و يا مقصود ، قتال با يكى از اين سه طائفه اهل كتاب كه به خدا و معاد ايمان ندارند مىبود ، لازم بود كه بيان ديگرى غير اين بيان بفرمايد تا مطلب را افاده كند . و چون جمله * ( « مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ » ) * بيان جمله قبل يعنى جمله * ( « الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ . . . » ) * است ، لذا اوصافى هم كه ذكر شده - از قبيل ايمان نداشتن به خدا و روز جزا و حرام ندانستن محرمات الهى و نداشتن دين حق - قهرا متعلق به همه خواهد بود . اولين وصفى كه با آن توصيفشان كرده « ايمان نداشتن به خدا و روز جزا » است . خواهيد گفت اين توصيف با آياتى كه اعتقاد به الوهيت خدا را به ايشان نسبت مىدهد چگونه مىتواند سازگار باشد ؟ و حال آنكه آن آيات ايشان را اهل كتاب خوانده ، و معلوم است كه مقصود از كتاب همان كتابهاى آسمانى است كه از ناحيه خداى تعالى به فرستاده اى از فرستادگانش نازل شده ، و در صدها آيات قرآنش اعتقاد به الوهيت و يا لازمه آن را از ايشان حكايت كرده ، پس چطور در آيه مورد بحث مىفرمايد « ايمان به خدا ندارند » . و همچنين در امثال آيه « وَقالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً » « 1 » و آيه « وَقالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى » « 2 » اعتقاد به معاد را به ايشان نسبت مىدهد آن گاه در اين آيه مىفرمايد كه « ايشان ايمان به روز جزا ندارند » . جواب اين اشكال اين است كه خداى تعالى در كلام مجيدش ميان ايمان به او و ايمان به روز جزا هيچ فرقى نمىگذارد ، و كفر به يكى از آن دو را كفر به هر دو مىداند ، در باره كسانى كه ميان خدا و پيغمبرانش تفاوت قائل شده‌اند و به خود خدا و بعضى از پيغمبران ايمان

--> ( 1 ) گفتند آتش بما نمىرسد مگر ايام معدودى . سوره بقره آيه 80 ( 2 ) و گفتند داخل بهشت نمىشود مگر كسى كه يهودى و يا نصارى باشد . سوره بقره آيه 111