مسجدهاى خدا را تنها كسى تعمير مىكند كه به خدا و روز جزا ايمان داشته و نماز به پا دارد و زكات دهد ، و جز از خدا نترسد ، ايشانند كه اميد هست كه از راه يافتگان باشند ( 18 ) . چگونه آب دادن به حاجيان و تعمير مسجد الحرام را با رفتار كسى كه به خدا و روز جزا ايمان آورده و در راه خدا جهاد نموده برابر مىكنيد ؟ و حال آنكه اين دو طائفه نزد خدا يكسان نيستند . و خداوند مردم ستمگر را هدايت نمىكند ( 19 ) . ( آرى ) كسانى كه ايمان آورده و ( از وطن مالوف ) مهاجرت نموده و در راه خدا با اموال و جانهاى خود مجاهدت نمودند نزد خدا از نظر درجه و منزلت بزرگترند ، و ايشان ، آرى تنها ايشانند رستگاران ( 20 ) . پروردگارشان به رحمتى از خود و رضوان و بهشتهايى بشارت مىدهد كه در آنست نعمتهايى دائم ( 21 ) . و وضع ايشان چنين است كه دائما در آن بهشتها جاودانند ، ( آرى ) نزد خدا پاداشى است بزرگ ( و وصف ناپذير ) ( 22 ) . اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، پدران و برادران خود را اگر كفر را بر ايمان ترجيح داده‌اند اولياء خود ندانيد ، كسانى كه از شما با ايشان دوستى كنند خود ايشان هم ستمگرانند ( 23 ) . بگو اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و قوم و خويش شما و اموالى كه بدست آورده‌ايد و تجارتى كه از كساد آن مىهراسيد و مسكنهايى كه بدان علاقمنديد در نظر شما محبوبتر است از خدا و رسول او و جهاد در راه او ، پس منتظر باشيد تا خدا فرمان خود را بياورد ، و خدا مردم تبه كار را هدايت نمىكند ( 24 ) . بيان آيات حاصل مضمون اين آيات اين است كه اعمال بندگان وقتى مرضى خداوند و نزد او جاودانه مىماند كه از روى حقيقت ايمان به او و فرستاده اش و همچنين ايمان به روز جزا باشد ، و گر نه حبط شده صاحبش را بسوى سعادت رهبرى نخواهد كرد ، و معلوم است كه از لوازم ايمان حقيقى ، انحصار دادن ولايت است به خدا و رسول او . اتصال اين آيات به يكديگر روشن است ، و اما اتصالش به ما قبل ، البته خيلى روشن نيست ، هر چند بعضى از مفسرين به خود زحمت داده‌اند كه چنين اتصالى برقرار سازند ، و ليكن كارى صورت نداده‌اند . * ( « ما كانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّه شاهِدِينَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ » ) * كلمه « يعمروا » از « عمارة » است كه ضد خرابى است ، وقتى گفته مىشود « عمر الارض » كه زمين را آباد كرده و در زمين بنائى بالا برده باشد ، و « عمر البيت » وقتى گفته