گفت : از مشمولين اين آيه باقى نمانده مگر سه نفر . و از منافقين هم باقى نمانده مگر چهار نفر . مردى اعرابى پرسيد شما اصحاب محمد ( ص ) خبرهايى به ما مىدهيد كه سر و ته آن را نمىدانيم ، اگر از مشمولين اين آيه نمانده مگر سه نفر و از منافقين نمانده مگر چهار نفر پس اينها چه كسانى هستند كه خانه هاى ما را مىشكافند و علفهاى ما را مىدزدند ؟ گفت اينها تبه كاران هستند ( نه آن كسانى كه آيه در حقشان نازل شده ) آرى ، از آن كسان نمانده‌اند مگر چهار نفر كه يكى از آنها پير مرد سالخورده اى است كه اگر آب خنك هم بخورد ديگر سردى آب را تشخيص نمىدهد « 1 » . و در قرب الاسناد حميرى است كه مىگويد : عبد الحميد و عبد الصمد بن محمد هر دو از حنان بن سدير برايم نقل كردند كه گفت : من از امام صادق ( ع ) شنيدم كه مىفرمود : عده اى از اهل بصره نزد من آمدند و از من حال طلحه و زبير را پرسيدند ، گفتم : از پيشوايان كفر بودند ، چون على ( ع ) در روز جنگ بصره بعد از آنكه صف آرايى كرد به ياران خود فرمود : بر اين مردم پيشدستى مكنيد ، بگذاريد تا من ميان خودم و خدا و ميان ايشان قطع عذر كنم . آن گاه برخاست و در برابر لشكر بصره فرياد زد : اى اهل بصره آيا از من جور و ستمى در قضاوت سراغ داريد ؟ گفتند : نه . فرمود : آيا حيف و ميل در بيت المال و در نحوه تقسيم آن سراغ داريد ؟ گفتند : نه . فرمود : آيا شيفتگى به دنيا از من ديده‌ايد كه مال دنيا را به خودم و خاندانم اختصاص داده و به شما نداده باشم ، از اين جهت است كه از در ستيزه درآمده و بيعت مرا مىشكنيد ؟ گفتند : نه . فرمود : آيا حدود خدا را در شما جارى نموده و در ديگران اجراء نكرده‌ام ؟ گفتند : نه . فرمود : پس چطور شده كه بيعت من شكسته مىشود و بيعت ديگران ( كه همه آن عيبها را دارند ) شكسته نمىشود ؟ همانا من سر و ته اين كار را بررسى كردم و جز كفر و يا شمشير ، چيز ديگرى نيافتم . آن گاه متوجه اصحاب خود شد و فرمود : خداى تعالى در كتابش مىفرمايد : * ( « وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ » ) * . آن گاه امير المؤمنين ( ع ) فرمود : به خدايى كه دانه را مىشكافد ، و خلائق را مىآفريند ، و محمد ( ص ) را به نبوت برگزيد اين قوم مشمولين اين آيه هستند ، و از آن روزى كه نازل شده تا كنون غير از اين مردم با هيچ قومى به عنوان مشمولين آن جنگ نشده است « 2 » .

--> ( 1 ) الدر المنثور ، ج 3 ، ص 214 ( 2 ) قرب الاسناد ص 46