دارد كه منظور از حج اكبر روز دهم از هر سال است نه تنها از سال نهم هجرت ، و بنا بر آن همه ساله حج اكبر تكرار مىشود ، و ليكن از طريق نقل ثابت نشده كه اسم روز دهم روز حج اكبر بوده باشد . بعضى ديگر گفته‌اند : منظور از آن ، روز عرفه ( نهم ذى الحجه ) است « 1 » ، چون وقوف در آن روز است و عمره كه وقوف در آن نيست حج اصغر است . ليكن اين قول صرف استحسان و اعمال سليقه است ، و دليلى بر آن نيست ، و هيچ راهى براى تشخيص صحتش نداريم . بعضى ديگر گفته‌اند : منظور از آن ، روز دوم از روز نحر ( قربان ) است ، چون امام مسلمين در آن روز ايراد خطبه مىكند . و بى اعتبارى اين قول روشن است . قول ديگر اينكه منظور از آن ، تمامى ايام حج است هم چنان كه ايام جنگ جمل را روز جمل و حادثه جنگ صفين و جنگ بعاث را روز صفين و روز بعاث مىگويند « 2 » ، كه در حقيقت مقصودشان از روز ، زمان است پس منظور از روز حج اكبر نيز زمان حج اكبر است . و اين قول را نبايد در مقابل اقوال گذشته قولى جداگانه گرفت ، چون با همه آنها مىسازد ، و همه آن روزها را روز حج اكبر مىداند ، و اما اينكه چطور حج را حج اكبر ناميده ؟ ممكن است آن را نيز به توجيه هايى كه در بعضى از اقوال قبلى مانند قول اول بود توجيه كرد . و به هر حال بررسى دقيق با اين قول نيز سازگار نيست ، براى اينكه همه ايام حج نسبت به اعلام برائت كه در آيه مورد بحث است يكسان نيستند ، و وضع روز دهم طوريست كه آيه شريفه را به سوى خود منصرف مىسازد و از شنيدن كلمه « روز حج اكبر » آن روز به ذهن مىرسد ، چون تنها روزى كه عموم زوار حج را در خود فرا گرفته باشد و اعلام برائت به گوش همه برسد همان روز دهم است ، و وجود چنين روزى در ميان روزهاى حج نمىگذارد كلمه * ( « يَوْمَ الْحَجِّ الأَكْبَرِ » ) * ساير ايام را نيز شامل شود ، چون در ساير ايام زوار اجتماع آن روز را ندارند . خداى تعالى در ذيل آيه مورد بحث بار ديگر خطاب را متوجه مشركين نموده و خاطر نشان مىسازد كه هرگز نمىتوانند خدا را عاجز كنند . اين را تذكر مىدهد تا مشركين در روش خود روشن شوند هم چنان كه به همين منظور در آيه قبلى فرمود : * ( « وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّه وَأَنَّ اللَّه مُخْزِي الْكافِرِينَ » ) * چيزى كه هست در آيه مورد بحث جمله * ( « فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ » ) * را

--> ( 1 ) تفسير سراج المنير ج 1 ص 589 و تفسير فخر رازى ج 15 ص 221 و تفسير روح المعانى ج 10 ص 46 . و تفسير قرطبى ج 4 ص 69 ( 2 ) تفسير روح المعانى ج 10 ص 46 .