دنيا است ، * ( « وَاللَّه يُرِيدُ الآخِرَةَ » ) * و منظور خدا آخرت است كه دينى تشريع كرده و به قتال با كفار امر فرموده « و اللَّه » خداوند در اين سنتى كه در كلامش از آن خبر داد « عزيز » غالبى است كه هرگز مغلوب نمىشود « حكيم » و در احكامى كه تشريع مىكند بيهوده گرى نمىكند . * ( « لَوْ لا كِتابٌ مِنَ اللَّه سَبَقَ » ) * اگر نبود آن قضايى كه از ناحيه خدا رانده شده كه شما را به عذاب هلاك نكند - اگر در اينجا بيان نكرد كه آن قضاء چه بوده براى اين است كه در مقام عتاب ، مبهم گويى مناسبتر است چون باعث مىشود ذهن شنونده احتمال هر گونه خطرى را بدهد ، بخلاف وقتى كه بطور روشن تهديد كند و عذاب را اسم ببرد ، كه در اين صورت شنونده نسبت به آن بى اعتنايى خواهد كرد - * ( « لَمَسَّكُمْ فِيما أَخَذْتُمْ » ) * يعنى در اسير گرفتنتان ، چون قبل از نزول اين آيات فديه و غنيمت نگرفته بودند ، و از حلال بودن آن صحبتى به ميان نيامده بود * ( « عَذابٌ عَظِيمٌ » ) * . اين تعبير همانطور كه گفتيم دلالت دارد بر بزرگى گناه ، چون گناه بزرگ است كه مستلزم عذاب بزرگ مىشود . * ( « فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ » ) * از آنچه غنيمت گرفته‌ايد بخوريد و در آن تصرف كنيد چه آن اموالى كه از مشركين به دستتان آمده و چه آن فديه اى كه از ايشان مىگيريد * ( « حَلالًا طَيِّباً » ) * در حالى كه حلال و پاكيزه است ، چون خدا مباحش كرده . * ( « وَاتَّقُوا اللَّه إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » ) * اين جمله بيان علت جمله * ( « فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ . . . » ) * است و معنايش اين است كه از آنچه غنيمت گرفته‌ايد بخوريد كه ما شما را آمرزيديم و به شما ترحم كرديم . ممكن هم هست بيان علت همه مطالب گذشته باشد ، و در نتيجه حاصل معنا اين باشد كه : نه تنها خدا شما را عذاب نكرد بلكه آن را برايتان مباح هم نمود چون او آمرزنده رحيم است . * ( « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأَسْرى . . . » ) * تعبير از اسير به آنچه در دستهاى شما است تعبير استعاره اى است ، و كنايه است از تمام تسلطى كه شخص بر برده خود دارد ، چون برده مثل چيزيست كه در دست انسان باشد كه آن را به هر طرف بخواهد مىچرخاند . * ( « إِنْ يَعْلَمِ اللَّه فِي قُلُوبِكُمْ خَيْراً » ) * - اين جمله كنايه است از ايمان و يا پيروى حق كه ايمان ملازم آن است ، چون خداوند در اين آيه وعده مغفرت به كفار مىدهد ، و معلوم است كه مغفرت با كفر نمىسازد هم چنان كه فرموده : « إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ » « 1 »

--> ( 1 ) خداوند اين گناه را كه به او شرك بورزند نمىآمرزد و پائينتر از آن را ( هر چه باشد ) از هر كه بخواهد مىآمرزد . ( نساء آيه 48 )