ابن اسحاق روايت كرده كه در تفسير جمله * ( « إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ » ) * گفته است : آنان عده اى بودند كه با قريش به بدر آمده بودند ، و پدران ايشان آنان را حبس كرده بودند ، آمدند در حالى كه در دل ترديد داشتند ، و وقتى كمى نفرات اصحاب رسول اللَّه را ديدند گفتند : اين گروه دينشان مغرورشان كرده و با كمى نفرات و بسيارى دشمنان به جنگ اقدام كرده‌اند . و اين عده از قريش به پنج نفر معروف شدند ، و آنها عبارت بودند از قيس بن وليد بن مغيره و ابو قيس بن فاكة بن مغيره كه هر دو مخزومى بودند ، و حارث بن زمعه ، على بن امية بن خلف ، و عاصى بن منبه « 1 » . مؤلف : اين روايت تنها با جمله * ( « وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ » ) * آن هم به بعضى از وجوه قابل انطباق است ، و در بعضى از تفاسير آمده كه گوينده جمله * ( « غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ » ) * هم منافقين بودند و هم آن افرادى كه از اهل مدينه بوده و در دل مرض داشتند و با رسول خدا ( ص ) به جنگ نيامدند . و حال آنكه سياق آيه ظاهر در اين است كه صاحبان اين كلام حاضر در جنگ بوده و در موقع برخورد فريقين اين حرف را زده‌اند . و در روايت ابى هريره - بطورى كه الدر المنثور آن را از كتاب اوسط طبرانى از او نقل كرده - چنين دارد : عتبة بن ربيعه در روز بدر با جمعى از مشركين كه همراهش بودند گفتند : * ( « غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ » ) * و لذا خداوند آيه * ( « إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ » ) * را نازل كرد « 2 » . و ليكن كلام ابى هريره نيز به هيچ وجه با آيه منطبق نيست ، چون قرآن كريم كفار مشرك را منافق نمىنامد و همچنين عبارت * ( « وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ » ) * را در حق آنان اطلاق نمىكند . و در تفسير عياشى از ابى على محمودى از پدرش بطور رفع روايت كرده كه امام ( ع ) در تفسير جمله * ( « يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبارَهُمْ » ) * فرمود : مقصود نشيمنگاههاى ايشان است ، و خداوند بخاطر كرامتش تصريح به اين گونه كلمات نمىكند بلكه آن را بطور كنايه اداء مىنمايد « 3 » . و در تفسير صافى از كتاب كافى از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود :

--> ( 1 ) الدر المنثور ج 3 ص 191 ( 2 ) الدر المنثور ج 3 ص 190 ( 3 ) تفسير عياشى ج 2 ص 65