« فَعِنْدَ اللَّه مَغانِمُ كَثِيرَةٌ » « 1 » و كلمه « ذو القربى » به معناى نزديكان و خويشاوندان است و در اين آيه منظور از آن ، نزديكان رسول خدا ( ص ) و يا بطورى كه از روايات قطعى استفاده مىشود خصوص اشخاص معينى از ايشان است . و كلمه « يتيم » به معناى انسانى است كه پدرش در حال خردسالىاش مرده باشد ، و مىگويند كه در همه انواع حيوانات يتيم آن حيوانى است كه مادر خود را از دست داده باشد ، تنها انسان است كه يتيم بودنش از ناحيه پدر است . * ( « فَأَنَّ لِلَّه خُمُسَه . . . » ) * كلمه « ان » به فتح همزه قرائت شده ، و اين ممكن است بخاطر تقدير گرفتن حرف جر بوده و تقدير آن چنين باشد : « و اعلموا انما غنمتم من شىء فعلى ان للَّه خمسه - بدانيد كه هر آنچه را كه به غنيمت مىگيريد بر اين اساس است كه پنج يك آن ، از آن خدا است » . و نيز ممكن است بخاطر عطف بر « أن » اولى بوده و خبر « أن » اولى حذف شده باشد ، چون كلام دلالت بر آن داشته است ، و تقدير چنين بوده : « و اعلموا انما غنمتم من شىء يجب قسمته فاعلموا ان خمسه للَّه - بدانيد كه آنچه غنيمت مىبريد واجب است تقسيم شود ، و بدانيد كه يك پنجم آن از آن خدا است » . و يا « فاء » براى استشمام معنى شرط بوده باشد ، چون برگشت معناى آيه به اين بوده كه « اگر چيزى را به غنيمت برديد پس خمس آن براى خدا است » و چون معناى آيه به اين بوده كه « اگر چيزى را به غنيمت برديد پس خمس آن براى خدا است » و چون معناى شرط از آن استشمام مىشود فاء به كار رفته تا جمله معناى جزاء شرط را بدهد ، و اگر حرف « أن » تكرار شده صرفا به منظور تاكيد بوده ، و اصل آن « و اعلموا انما غنمتم من شىء ان خمسه للَّه . . . » بوده ، و آن اصلى كه ماده علم تعلق به آن گرفته عبارت است از جمله « ما غنمتم من شىء خمسه للَّه و للرسول . . . » ، و لفظ جلاله را براى تعظيم مقدم بر رسول ذكر نمود . و جمله * ( « إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّه » ) * قيد آن امرى است كه صدر آيه دلالت بر آن دارد و آن عبارت است از امر « بدهيد خمس آن را » . پس معناى جمله مذكور اين مىشود : « بدهيد خمس آن را اگر به خدا و به آنچه كه بر بنده مان نازل كرده‌ايم ايمان آورده‌ايد » . و چه بسا گفته شده است كه جمله مزبور متصل به جمله « * ( فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه مَوْلاكُمْ ) * » است كه در آيه قبلى بود ، البته اين را گفته‌اند ، و ليكن سياق كلام بواسطه فاصله شدن جمله * ( « وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ » ) * با اين توجيه وفق نمىدهد . * ( « ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ » ) * - ظاهر اين است كه منظور از * ( « ما أَنْزَلْنا » ) * قرآن است ،

--> ( 1 ) مفردات راغب ماده « غنم »