داشته عين آن خطابات را در اين سوره با جميع افراد بشر دارد ، و همه جا مىفرمايد : * ( « يا بَنِي آدَمَ » ) * . حقيقت دوم اينكه خلقت آدم در حقيقت خلقت جميع بنى نوع بشر بوده . آيه « وَبَدَأَ خَلْقَ الإِنْسانِ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَه مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ » « 1 » و آيه « هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ » « 2 » نيز دلالت بر اين حقيقت دارند ، چون از ظاهر آن دو استفاده مىشود كه منظور از خلق كردن از خاك همان جريان خلقت آدم ( ع ) است . گفتار ابليس هم كه در ضمن داستان گفت : « لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَه إِلَّا قَلِيلًا . . . » « 3 » و همچنين آيه « وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ . . . » « 4 » به بيانى كه خواهد آمد اشعار به اين معنا دارد . اقوال مفسرين در تفسير اين آيه مختلف است ، مثلا مؤلف مجمع البيان گفته است : خداى تعالى نعمتى را كه در ابتداى خلقت بشر به وى ارزانى داشته ذكر نموده و فرموده : * ( « وَلَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ . . . » ) * اخفش گفته است : كلمه « ثم » در اينجا به معناى « و » است . زجاج بر او حمله كرده كه اين اشتباه است ، زيرا خليل و سيبويه و جميع اساتيد عربيت گفته‌اند كلمه « ثم » با واو فرق دارد و « ثم » هميشه براى چيزى است كه نسبت به ما قبل خود بعديت و تاخر داشته باشد ، آن گاه گفته : معناى اين آيه اين است كه ما اول آدم را آفريديم و بعدا او را صورتگرى نموديم ، و پس از فراغت از خلقت آدم و صورتگرى وى به ملائكه گفتيم تا او را سجده كنند . بنا بر اين مراد از آفرينش مردم آفرينش آدم است و اين معنا مطابق با روايتى است كه از حسن رسيده ، و در كلام عرب اين گونه تعبيرات زياد است ، مثلا وقتى مىخواهند بگويند ما به پدران شما چنين و چنان كرديم ، مىگويند : « ما به شما چنين و چنان كرديم » ، در قرآن كريم هم از اين گونه تعبيرات زياد ديده مىشود ، از آن جمله است آيه

--> ( 1 ) آفرينش انسان راى از گل آغاز كرد ، پس آن گاه نسل او راى در چكيده اى از مايعى بىمقدار قرار داد . سوره سجده آيه 8 ( 2 ) او همان كسى است كه شما راى از خاكى سپس از نطفه اى و آن گاه از لخته خونى آفريد . سوره مؤمن آيه 67 ( 3 ) اگر مرا تا روز قيامت مهلت دهى به يقين فرزندان وى مگر اندكى راى لگام خواهم كرد . سوره اسراء ، آيه 62 ( 4 ) و چون پروردگار تو از پسران آدم از پشتهايشان نژادشان راى گرفت و آنان راى عليه خودشان گواه گرفت كه مگر من پروردگار شما نيستم ؟ گفتند چرا ، گواهى مىدهيم . . . سوره اعراف آيه 172