نكته دوم : اينكه معلوم شد كه براى هر انسانى ميزانهاى متعددى است كه هر كدام از عملهايش با يكى از آنها سنجيده مىشود ، و ميزان هر عملى همان مقدار حقى است كه عمل مشتمل بر آن است ، چون روز قيامت روزى است كه كسى جز حق ، سلطنت نداشته و ولايت در حق هم تنها و تنها در دست خداى تعالى است ، به شهادت اينكه از يك طرف مىفرمايد « امروز روز حق است » « 1 » و از طرفى ديگر مىفرمايد : « اينجا ولايت بر حق ، تنها و تنها براى خدا است » « 2 » و نيز مىفرمايد : « هُنالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ ما أَسْلَفَتْ وَرُدُّوا إِلَى اللَّه مَوْلاهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ » « 3 » . بحث روايتى در الدر المنثور است كه ابن ضريس و نحاس در كتاب ناسخ خود و ابن مردويه و بيهقى در كتاب دلائلش از چند طريق از ابن عباس روايت كرده‌اند كه گفت : سوره اعراف در مكه نازل شده « 4 » . مؤلف : اين روايت را ابن مردويه از عبد اللَّه بن زبير هم نقل كرده . و نيز در الدر المنثور است كه ابن منذر و ابو الشيخ از قتاده نقل كرده‌اند كه گفت : از سوره اعراف آيه « وَسْئَلْهُمْ . . . » در مدينه و ما بقى همه در مكه نازل شده است « 5 » . مؤلف : اين در حقيقت اجتهادى است كه قتاده از پيش خود كرده ، و به زودى در باره اشتباه وى بحث خواهيم كرد - ان شاء اللَّه - . و نيز در الدر المنثور در ذيل آيه * ( « فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ . . . » ) * مىگويد : احمد از معاوية بن حيده روايت كرده كه گفت : رسول خدا فرمود : پروردگار من مرا به سوى خود خواهد خواند و از من خواهد پرسيد : « آيا رسالت مرا به بندگان من تبليغ كردى ؟ » و من عرض خواهم

--> ( 1 ) سوره نبا آيه 39 ( 2 ) سوره كهف آيه 44 ( 3 ) آنجا ظاهر مىشود براى هر كسى آنچه كه از پيش فرستاده و بازگردانده مىشوند به سوى خداوندى كه مولاى حق آنان است ، و ديگر از شركايى كه به خدا افتراء مىبستند اثرى نمىيابند . سوره يونس آيه 30 ( 4 ) الدر المنثور ج 3 ص 67 ( 5 ) الدر المنثور ج 3 ص 67 ط بيروت