شعور و اراده است زندگى را با تطبيق اعمال با خارج تا آنجا كه مىتوانند به خارج علم پيدا كنند ، ادامه دهند ، به طورى كه اگر در عملى از اعمال خود به جهت عروض عوارضى از نظام خارج منحرف شوند ، آن عمل بى نتيجه و باطل مىگردد ، و اگر اين انحراف تكرار شود سر از بطلان ذات آنان درمىآورد ، و انسانى را مىماند كه زهر را به جاى غذا ، و گل را بجاى نان مصرف كند ، و يا به غلط كارهاى ديگرى نظير آن انجام دهد . از همين نظام عالم خارج ، آراء و عقايدى عمومى و كلى ، نظير عقيده به مبدأ و معاد و همچنين احكامى كلى براى نوع بشر پديد آمده كه آن عقايد را ملاك ساير عقايد خود و آن احكام را محك اعمال خويش قرار داده ، ساير عقايد خود را با آن عقايد ، و اعمال عبادى و معامله اى خود را با آن احكام تطبيق مىدهد . اين است همان راهى كه طبعا آدمى را به سعادت انسانيش مىرساند ، و جز اين ، راه ديگرى براى رسيدن به آرزوها و ظفر يافتن به سعادتش نيست ، و انحراف از اين راه - كه همان ظلم است - او را به آرزويش نمىرساند ، و به فرض هم كه برساند ، دوام پيدا نمىكند ، براى اينكه ساير طرق نيز مربوط به آن سعادتند ، و با تمام قوا با آن راه منحرف ( ظلم ) مبارزه و ضديت نموده و وى را مجبور به عقبنشينى و برگشت مىسازند ، علاوه بر اينكه اجزاى عالم هم كه منشا آن عقايد و احكام ( راه طبيعى رسيدن به سعادت ) بود ، نيز با اعمال وى مخالفت نموده و او هم چنان در چنين حالتى هست تا آنكه سعادتى را كه از بيراهه ( ظلم ) به دست آورده ، از دست بدهد و روزگارش تلخ گردد . بنا بر اين چه بسا ستمگرانى كه طغيان شهوت وادارشان كند به اينكه عزت صورى و قدرت كاذب خود را كه از راه غير مشروع بدست آورده‌اند در راه تحصيل آرزو و سعادت موهومى به كار ببرند كه مخالف با اعتقاد حق و توحيد خداى سبحان و مزاحم با حقوق مشروع ديگران باشد ، يعنى تعدى به اموال نموده و آن را به زور و قلدرى غصب كنند يا به ناموس آنان دست درازى كرده و به عنف عرضشان را به باد دهند ، و يا به جان آنان تجاوز كرده و بناحق ، خونشان را بريزند و يا رسمى از مراسم عبوديت پروردگار ، از قبيل نماز و روزه و حج و امثال آن را عصيان ورزند ، و يا گناهى از گناهان ، از قبيل دروغ ، افترا ، خدعه و امثال آن را مرتكب شده ، بوسيله ارتكاب يكى از اين انحرافها به مقصد خود نائل آيند و خوشحالى و خرمى هم بكنند كه چه خوب شد به كام دل رسيديم . همه اينها ممكن است ، ليكن بايد دانست كه چنين كسى در دنيا و آخرت خود را زيانكار ساخته و سعى و كوشش يك عمر را بهدر داده است .