جهت باعث نمىشود كه نتوان آن را از طريق وحى صريح قطعى هم اثبات نمود ، مگر غرض از برهان عقلى ، جز تحصيل يقين چيز ديگرى است ؟ وقتى غرض از آن تحصيل يقين به وحدانيت خدا باشد و بر حسب فرض ، وحى الهى هم قطعى و غير قابل ترديد باشد چه مانعى دارد كه همان وحى برهان بر وحدانيت خدا قرار گيرد آن هم وحيى چون قرآن كه اساسش متكى بر تحدى است « 1 » . * ( « قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّه شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ » ) * رسول گرامى خود را دستور مىدهد كه از مشركين بپرسد چه چيزى از هر چيز در مساله شهادت بزرگتر است ؟ البته بايد دانست كه مراد از اين « شهادت » اعم از تحمل آن از راه حس و مشاهده و از اداى آن است ، و چون تحمل و اداى شهادت مخصوصا تحمل آن ، از چيزهايى است كه بر حسب اختلاف درجه فهم متحملين و وضوح و پيچيدگى وقايع و قوت و ضعف بيان بيان كننده آن ، مختلف مىشود ، و مسلما متحملى كه سهو و نسيان و غفلت بر مزاجش غلبه دارد ، مانند متحملى كه هر چه بشنود و ببيند حفظ مىكند ، نيست ، و مست همانند هوشيار و بيگانه به مثل آشناى به جزئيات واقعه نيست ، از اين رو بايد بدون ترديد گفت : خداى تعالى در تحمل شهادت و خبر يافتن از وقايع جهان و افعال بندگان از هر خبردارى خبردارتر است ، چون او است كه بزرگ و كوچك اشياء را آفريده ، و اختراع و ايجاد هر چيز منتهى به او مىباشد با هر چيز ، و محيط بر هر چيز است ، حتى به سنگينى ذره‌اى كه در آسمانها و زمين است ، و كوچكتر از ذره و بزرگتر از آن علم او مخفى نبوده و او فراموش و گمش نمىكند . و از آنجايى كه پاسخ اين سؤال خيلى روشن بود لذا در آيه متعرض آن نشد و نيازى نديد به اينكه در جواب گفته شود : « قل اللَّه اكبر شهادة » همانطورى كه در آيه « قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ » از قول مخاطبين فرمود : « قُلْ لِلَّه » « 2 » و يا گفته شود « سيقولون اللَّه - خواهند گفت خدا » همانطورى كه در آيه « قُلْ لِمَنِ الأَرْضُ وَمَنْ فِيها إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » فرمود : « سَيَقُولُونَ لِلَّه - اعتراف خواهند كرد به اينكه زمين و هر كس كه در او است از آن خدا است » « 3 » .

--> ( 1 ) تحدى قرآن اين است كه به اعلا صوت اعلام كرده كه تا قيام قيامت هر كس در باره آسمانى بودن آن ترديد داشته و يا آن را كتابى آسمانى نمىداند يك آيه مثل آن را بياورد اگر چه از ديگران هم هر چه بخواهد كمك بگيرد . ( 2 ) سوره انعام آيه 12 ( 3 ) سوره مؤمنون آيه 86