به كتابت داده ، و در آيه « فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَالأَرْضِ إِنَّه لَحَقٌّ » « 1 » فعل را نسبت به حق داده و صحيح هم هست ، زيرا صفتى را كه مربوط بذات باشد ، از قبيل صفت حيات و علم و قدرت صحيح نيست كه به كتابت و امثال آن نسبت داده شوند ، و گفته نمىشود : خداوند حيات و علم و قدرت را بر خود واجب كرده . بخلاف صفات فعليه خداوند از قبيل رحمت و امثال آن ، كه مىتوان آن را به كتابت و قضاى خدا نسبت داد ، و معناى آن اين است كه خداوند نعمت را بر بندگان تمام نموده و آنان را در روز قيامت جمع كرده ، پاداش اقوال و اعمالشان را مىدهد ، تا اشخاص با ايمان رستگار و ديگران زيانكار گردند ، چون رحمت اقتضاى چنين تفضلى را دارد از اين جهت بعد از جمله * ( « كَتَبَ عَلى نَفْسِه الرَّحْمَةَ » ) * چنين نتيجه گرفت : * ( « لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيه » ) * و ترتب اين نتيجه بر آن مقدمات را با رساترين وجه تاكيد فرمود ، يعنى هم لام قسم به كار برد ، و هم نون تاكيد ، و هم در آخر صراحتا فرمود : * ( « لا رَيْبَ فِيه » ) * سپس اشاره كرد به اينكه در چنين روزى سود و ربح تنها براى مؤمنين است ، و غير مؤمنين را جز خسران عايد نمىشود . * ( « الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » ) * اين حجتى كه در اين آيه بر معاد اقامه شده ، غير آن دو حجتى است كه در آيه « وَما خَلَقْنَا السَّماءَ وَالأَرْضَ وَما بَيْنَهُما باطِلًا ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ ، أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ » « 2 » اقامه شده است ، زيرا در آيه اول از اين راه اقامه حجت شده است كه فعل خداى متعال باطل نيست ، و در آن غايت و حكمتى هست ، و در آيه دوم از اين راه اقامه شده كه همسان داشتن كافر و مؤمن و فاجر و ظالم و پرهيزكار و گنهكار لايق ساحت قدس خدا نيست ، و چون اين دو طبقه در دنيا امتيازى نداشتند ، خداوند نشات ديگرى بر پا مىكند تا اين دو دسته در آن نشات از هم متمايز شوند كه بر يكى سعادت و بر ديگرى شقاوت نصيب شود . بخلاف آيه مورد بحث كه در آن حجت بر معاد از راه رحمت اقامه شده است .

--> ( 1 ) پس به پروردگار آسمان و زمين قسم كه آن حق است . سوره ذاريات آيه 23 ( 2 ) و ما آسمان و زمين را و آنچه در بين آن دو ، است ، باطل نيافريديم ، آن خيال باطلى است كه كفار كردند ، پس واى به حال آنان كه كفر ورزيدند از آتش دوزخ ، مگر ما با كسانى كه ايمان آورده و عمل صالح كردند مانند كسانى كه در زمين فساد انگيختند رفتار مىكنيم ؟ ! و مگر ما پرهيزكاران و تبه كاران را به يك جور جزا مىدهيم ؟ ! . سوره ص آيه 28