تعالى به محفوظ ماندن نفس عامل است و اثر عمل در نفس عامل هم چنان محفوظ هست تا آنكه در روز آشكار شدن نهانىها آن را اظهار نمايد . از آن جمله مىفرمايد : « يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَبَيْنَه أَمَداً بَعِيداً » « 1 » و نيز مىفرمايد : « لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » « 2 » و دلالت اين چند آيه بر اين معنا روشن است ، البته آيات بسيار ديگرى هم هست كه از همه روشنتر اين آيه شريفه است : « لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ » « 3 » چه از اين آيه مخصوصا به قرينه اينكه فرمود : « اليوم » استفاده مىشود كه جزاى اخروى در دنيا نيز حاضر و آماده بوده ، چيزى كه هست انسان مادامى كه در دنيا بوده از وجود آن غفلت داشته ، كلمه « غفلت » نيز قرينه ديگرى است بر اين معنا . زيرا اگر آن جزا در دنيا آماده و حاضر نبود غفلت از آن معنا نداشت ، چنان كه « كشف غطا » نيز قرينه ديگرى است كه از آن استفاده مىشود ، چيزى در پس پرده بوده و تنها پرده مانع از ديدن آن بوده است . و اين آيات تفسير مىكنند آيات ديگرى را كه ظاهرند در مجازات معمولى و بينونت ميان عمل و جزا . به عبارت روشنتر ، از اين آيات استفاده مىشود كه اگر آيات ديگرى ظهور در اين دارد كه عمل و جزا دو چيز جداى از هم و غير همند از اين جهت است كه آن آيات ناظر به ربط اجتماعى و قراردادى و اين آيات ناظر به مرحله رابطه حقيقى و واقعى عمل و جزاست . اين بود مطالبى كه ما در اينجا مىخواستيم در پيرامون مجازات و عفو بگذرانيم ، البته در جلد اول اين كتاب در تفسير جمله : « خَتَمَ اللَّه عَلى قُلُوبِهِمْ » « 4 » نيز مختصر بحثى در اين باره نموديم ، طالبين مىتوانند براى تكميل و توضيح بحث به آنجا نيز مراجعه نمايند - خدا راهنما است - .

--> ( 1 ) روزى كه هر نفسى كرده هاى نيك و بد خود را حاضر مىيابد آن وقت است كه آرزو مىكند اى كاش بين او و اين كارهاى بدش فاصله بعيدى بود . سوره آل عمران آيه 30 . ( 2 ) امروز ديگر عذر خواهى نكنيد كه جزاى شما جز همان كارهايى كه مىكرديد نيست . سوره تحريم آيه 7 . ( 3 ) شما از وجود چنين جزائى غافل بوديد ، اينك ما پرده را از جلو چشم شما برداشتيم و لذا آنچه را كه نمىديديد امروز به خوبى مىبينيد . سوره ق آيه 22 . ( 4 ) سوره بقره آيه 7 .