السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

406

تفسير الميزان ( فارسي )

اطاعت بود و گرنه اگر مقصودش ملكيت تكوينى بود البته آن را به خود نسبت نمىداد و اگر هم ملكيت تكوينى چيزى را به خود نسبت مىداد قطعا اشاره به اين معنا مىكرد كه حقيقت ملكيت از آن خداست و او اگر چيزى را مالك است خدايش تمليك كرده ، پس از آنكه ياس خود را از قوم خود و پيشنهاد امساك از تبليغ را عرضه خداى تعالى داشت خودش راه چاره اى پيشنهاد نكرد بلكه امر را محول به پروردگار كرد و گفت : « به هر طريقى كه مصلحت است ميان من و مردم فاسق جدايى انداز » . و از جمله ادعيه انبياء ، نفرينى است كه حضرت شعيب بر قوم خود كرده و گفته است : « رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنا وَبَيْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفاتِحِينَ » « 1 » بعد از آنكه از رستگارى قوم خود مايوس مىشود از خداى تعالى درخواست مىكند كه وعده اى كه در باره همه انبياء داده و از آن جمله فرموده : « وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ » « 2 » تنجيز نموده كه بين او و قومش نيز به حق حكم كند . و جهت اينكه گفت : « بين ما » و نگفت : « بين من » اين بود كه مؤمنين به توحيد را نيز ضميمه كرده باشد ، چون كفار قومش در تهديد خود ، او و مؤمنين را تهديد كرده و به همه شان گفته بودند : « لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا » « 3 » از اين جهت او نيز مؤمنين را ضميمه خود كرد و آنان را از قوم جدا و با خود بدرگاه خداى تعالى گسيل داشت و گفت : « اى پروردگار ما حق را در بين ما و بين قوم ما ظاهر ساز » شعيب در اين دعاى خود در بين اسماى خدا تمسك كرد به « خير الفاتحين » براى اينكه سابقا هم گفتيم تمسك به آن صفت از صفات خداوندى كه مناسب با متن دعا باشد خود تاييد بليغ و به منزله قسم دادن خدا است به آن صفت ، به خلاف گفتار موسى كه گفت : « رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ » براى اينكه گفتيم كلام آن جناب در واقع دعا نبود بلكه كنايه بود از خوددارى از تبليغ و ارجاع امر به خدا ، بنا بر اين كلام او مقتضى قسم دادن نبود به خلاف كلام شعيب . و از آن جمله ثنائى است كه قرآن از داود و سليمان ( ع ) چنين نقل فرموده :

--> ( 1 ) پروردگارا حق را در بين ما و قوممان آشكارا ساز و تو بهترين حكمكنندگانى . سوره اعراف آيه 89 . ( 2 ) و براى هر امتى رسولى است پس وقتى رسولشان مبعوث شد ميان آنان و آن رسول به حق و عدالت حكم مىشود و آنان ستم نمىشوند . سوره يونس آيه 48 . ( 3 ) اى شعيب مطمئن باش كه به طور مسلم تو را و همچنين كسانى را كه از اهل قريه ما به تو گرويده‌اند ، از ديار خود بيرون خواهيم كرد مگر اينكه به دين ما برگرديد . سوره اعراف آيه 88 .