السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

403

تفسير الميزان ( فارسي )

بهتر مىدانى و مىدانى كه اين پيشامد دعوت مرا هيچ كرده و زحماتم را هدر مىدهد ، آن گاه هلاكت آن هفتاد نفر را ، هلاكت خودش و همگى قومش شمرده و در حقيقت خواست بگويد : ما بقى قومم مردمى نادانند كه اعتنايى به كارهايشان نيست و در حقيقت قوم من همينهايند كه تو هلاكشان كردى ، با اين طرز بيان خواست تا به رحمت خداى تعالى توسل جويد ، چون عادت پروردگار بر اين نبوده كه مردمى را با اعمال زشت سفيهانشان هلاك سازد و اگر در اينجا هلاك ساخته نه از باب انتقام بوده بلكه از باب امتحانى بوده كه همواره در ميان آدميان جريان دارد ، و باعث گمراهى بسيارى از هدايت بسيارى از آنان مىشود ، آن گاه اضافه كرد كه : از تو در قبال زشتيهاى مردم جز گذشت و پرده پوشى سراغ نداريم ، وقتى امر نفس من و نفوس قوم به دست تو است و تو مىتوانى هر وقت كه بخواهى ما را هلاك سازى ، و اين هلاكت فعلى قومم هم چيز تازه اى در باب امتحانات عمومى تو كه باعث ضلالت قومى و هدايت اقوام ديگرى مىشود ، نبوده باشد و جز به مشيت تو منتهى نشود پس تو لا جرم همان مولايى خواهى بود كه تدبير امور ما بدست امر و مشيت تو است ، و كارى از ما در تدبير امورمان ساخته نيست ، پس تو اى پروردگار ! در بين ما به رحمت و مغفرتت حكم كن ، چه يكى از صفات تو خير الغافرين است ، و براى ما در اين دنيا عيشى مامون از عذاب و عيشى كه مشمولين سخطت را خيره سازد و به اعجاب در آورد مقدر فرما ، و در آخرت مغفرت و بهشت حسنه اى روزيمان كن . اين بود سياق و لحن دعاى آن حضرت در موقعى كه قومش را زلزله هلاك كرد و بلا شامل حال آنها شده بود . بنا بر اين ، خواننده محترم بايد با در نظر گرفتن موقف آن جناب در كلامش دقت نمايد تا به خوبى به ادب جميلى كه آن جناب به كار برده واقف شود و بفهمد كه چگونه از پروردگار خود استرحام كرده و چطور مرتب طلب رحمت نموده و با ثناى خود از شدت و فوران غضب الهى كاسته ، آرى موسى ( ع ) با اين ادب عبوديتى كه به كار برد موفق بگرفتن حاجت خود گرديد در حالى كه آن حاجت را بر زبان هم جارى نكرده بود ، و آن زنده شدن قومش بعد از هلاكت بود ، و به طورى كه خداى تعالى حكايت كرده ، خطاب زير هم به وى وحى شد : « قالَ عَذابِي أُصِيبُ بِه مَنْ أَشاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ » « 1 » .

--> ( 1 ) فرمود عذاب خود را بهر كه بخواهم مىرسانم و رحمتم هر چيزى را فرا گرفته و به زودى آن را شامل حال كسانى مىكنم كه تقوا پيشه خود كرده و زكات مىدهند ، همان كسانى كه به آيات ما ايمان مىآورند . سوره اعراف آيه 156 .