نعمتهاى حاضرى كه در دست دارد ثنا مىگويد ، و آن نعمتها عبارت بود از سلطنت و علم به تاويل احاديث ، آن گاه نفس شريفش از ذكر نعمتهاى الهى به اين معنا منتقل مىشود كه پروردگارى كه اين نعمتها را به او ارزانى داشته ، آفريدگار آسمانها و زمين و بيرون آورنده موجودات عالم است از كتم عدم محض به عرصه وجود در حالتى كه اين موجودات از ناحيه خود داراى قدرتى كه با آن نفع و نعمتى را به خود جلب نموده و يا ضرر و نقمتى را از خود دفع نمايند ، نبودند و صلاحيت اداره امر خود را در دنيا و آخرت نداشتند . چون او آفريدگار هر چيزى است پس لا جرم همو ولى هر چيزى خواهد بود ، و لذا بعد از اينكه گفت : « فاطر السماوات و الارض » اظهار كرد كه من بنده خوارى هستم كه مالك اداره نفس خود در دنيا و آخرت نيستم ، بلكه بنده اى هستم در تحت قيمومت و ولايت خداى سبحان ، و خداى سبحان است كه هر سرنوشتى را كه بخواهد برايم معين نموده و در هر مقامى كه بخواهد قرارم مىدهد ، از اين جهت عرض كرد : « أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ » در اينجا به ياد حاجتى افتاد كه جز پروردگارش كسى نيست كه آن را برآورد ، و آن اين بود كه با داشتن اسلام - يعنى تسليم پروردگار شدن - از سراى دنيا به سراى ديگر منتقل شود . همانطورى كه پدرانش ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب بدان حالت از دنيا رحلت نمودند و خداوند در باره آنها فرموده : « وَلَقَدِ اصْطَفَيْناه فِي الدُّنْيا وَإِنَّه فِي الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ . إِذْ قالَ لَه رَبُّه أَسْلِمْ قالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ . وَوَصَّى بِها إِبْراهِيمُ بَنِيه وَيَعْقُوبُ يا بَنِيَّ إِنَّ اللَّه اصْطَفى لَكُمُ الدِّينَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ » « 1 » . و اين دعا همان دعائى است كه يوسف ( ع ) كرده و گفته است : « تَوَفَّنِي مُسْلِماً وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ » و نيز اين مردن با اسلام و پيوستن به صالحين همان درخواستى است كه جدش ابراهيم ( ع ) نموده بود : « رَبِّ هَبْ لِي حُكْماً وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ » « 2 » و خداوند هم - همانطورى كه در آيات قبلى گذشت - دعايش را مستجاب نمود و آن را به عنوان آخرين خاطره زندگى آن حضرت حكايت نموده و با آن داستان زندگيش را خاتمه داده است « وَأَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى » و اين سبك در سياقهاى قرآنى لطف عجيبى است .

--> ( 1 ) و ما هر آينه ابراهيم را در دنيا برگزيديم و او در آخرت هر آينه از صالحين است ، به ياد آر زمانى را كه پروردگارش به او گفت اسلام آر ، گفت اسلام آوردم براى رب العالمين ، او و يعقوب فرزندان خود را هم به اسلام توصيه نمودند و گفتند : اى فرزندان ! خداوند دين را براى شما اختيار فرمود پس زنهار از دنيا نرويد مگر اينكه مسلمان بوده باشيد . سوره بقره آيه 132 . ( 2 ) پروردگارا حكمى روزيم كن و مرا ملحق به صالحين بنما . سوره شعرا آيه 83 .