« وَلا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّه » « 1 » . از جمله ادعيه انبيا دعائى است كه خداى متعال آن را از حضرت يعقوب ( ع ) وقتى كه فرزندانش از مصر مراجعت كردند در حالى كه بنيامين و يهودا را نياورده بودند حكايت كرده و فرمود : « وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقالَ يا أَسَفى عَلى يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْناه مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ . قالُوا تَاللَّه تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهالِكِينَ . قالَ إِنَّما أَشْكُوا بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّه وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّه ما لا تَعْلَمُونَ » « 2 » به فرزندان خود چنين مىگويد كه مداومت من بر ياد يوسف شكايتى است كه من از حال دل خود به درگاه خدا مىبرم و از رحمت او و اينكه يوسفم را به صورتى كه تصور نمىكنم به من برگرداند مايوس نيستم ، و اين خود از ادب انبيا است نسبت به پروردگار خود كه در جميع احوال متوجه پروردگارشان بوده و جميع حركات و سكنات خود را در راه او انجام مىدادند و اين معنا از آيات كريمه قرآن به خوبى استفاده مىشود چون خداى تعالى از طرفى تصريح كرده به اينكه انبياء را به راه راست هدايت نموده و فرموده : « أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّه » « 3 » و در باره خصوص يعقوب فرموده : « وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنا » « 4 » و از طرف ديگر پيروى هوا و هوس را گمراهى و انحراف از راه راست خود دانسته و فرموده : « وَلا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّه » « 5 » . از اين دو بيان استفاده مىشود كه انبياء كه هدايت يافتگان به هدايت خدايند هرگز هواى نفس را پيروى نمىكنند . عواطف نفسانى و اميال باطنيشان يعنى شهوت و غضب و حب و بغض و مسرت و اندوه و هر نفسانيات ديگرشان كه مربوط به مظاهر زندگى از قبيل مال و فرزند و نكاح با زنان و خوردنيها و پوشيدنيها و مساكن و امثال آنها است همه را در

--> ( 1 ) هيچوقت در باره كارى مگو كه فردا من اين كار را حتما مىكنم مگر اينكه خدا بخواهد . سوره كهف آيه 24 . ( 2 ) از آنها روى گردانيد و گفت اى دريغ بر يوسف ، و از كثرت گريه چشمانش سفيد شد در حالى كه سوز غم و اندوه را فرو مىبرد . فرزندانش گفتند قسم به خدا تو آن قدر به ياد يوسف مىگريى كه يا خود را مريض كنى يا هلاك سازى ، گفت اگر من مىگريم درد و اندوه دل را به درگاه خدا عرضه مىكنم و چيزهايى مىدانم كه شما نمىدانيد . سوره يوسف آيه 84 - 86 . ( 3 ) انبياء كسانيند كه خدا هدايتشان كرده . سوره انعام آيه 9 . ( 4 ) ما به ابراهيم ، اسحاق و يعقوب داديم و همه شان را هدايت نموديم . سوره انعام آيه 84 . ( 5 ) و پيروى مكن هواى نفس را كه از راه خدا گمراهت مىكند . سوره ص آيه 26 .