خداى تعالى در باره حال بندگان مرضى خود در بهشت فرموده : « لَهُمْ ما يَشاؤُنَ » « 1 » و معلوم است كه وقتى انسان به هر چه كه بخواهد بتواند دسترسى پيدا كند البته راضى خواهد شد . اين است منتها درجه سعادت براى آدمى از نظر اينكه بنده است . و لذا خداى تعالى كلام خود را به همين معنا پايان داده و فرموده : « وَذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ - اين است سعادت و رستگارى عظيم » . * ( « لِلَّه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما فِيهِنَّ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » ) * « ملك » ( به كسر ميم ) سلطنت مخصوصه است بر رقبه اشياء ، و اثر آن نفوذ اراده مالك است در هر تصرفى كه بخواهد و بتواند در آن بنمايد ، و « ملك » ( به ضم ميم ) عبارتست از سلطنت مخصوصه اى بر نظام موجود بين اشيا ، و اثر آن عبارتست از نفوذ اراده در آنچه كه بر آن سلطنت دارد . و به عبارت ساده ملك ( به كسر ميم ) متعلق به فرد است و ملك ( به ضم ميم ) متعلق به جماعت است . و چون ملك در نفوذ اراده فعلى مقيد و متقوم به داشتن قدرت است ، پس اگر قدرت تامه و مطلقه باشد ملك نيز ملك مطلق بوده و به هيچ قيدى از قيود و حالى از احوال مقيد نخواهد بود . و براى بيان همين نكته خداى تعالى در دنبال جمله * ( « لِلَّه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما فِيهِنَّ » ) * فرمود : * ( « وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » ) * . با اين جمله كه دلالت بر ملك مطلق پروردگار مىكند سوره مائده پايان مىيابد و مناسبتش با غرض سوره هم پيدا است ، زيرا غرض در اين سوره وادارى بندگان به عبادت و وفاى به عهد و پيمانى است كه پروردگار مالك على الاطلاق آنان از ايشان گرفته پس براى آنان چيزى باقى نمانده مگر مملوكيت على الاطلاق و شنوايى و اطاعت در برابر آنچه امر و نهيشان مىكند و وفاى به عهد و نشكستن پيمانى كه از ايشان گرفته است . بحث روايتى در تفسير عياشى از ثعلبه بن ميمون از بعضى از اصحاب ما ( اماميه ) از حضرت ابى جعفر ( ع ) نقل شده كه در تفسير آيه « * ( أأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّه ) * » فرمود : خداى تعالى هنوز اين سؤال را از مسيح نكرده ، بلكه بعدا ( روز قيامت ) خواهد كرد . و اگر مىبينى كه بلفظ ماضى ( اذ قال ) تعبير فرموده از اين نظر بوده كه بطور كلى خداى

--> ( 1 ) براى آنان است هر چه كه بخواهند . سوره نحل آيه 31 - سوره فرقان آيه 16 .