معنايى هستند كه در سلوك طريق محقق مىشوند ، و در غير آن معنا ندارند ، كسى كه همواره مراقب است از وسط جاده حركت كند به نقطه اى كه جاده به آن منتهى مىشود مىرسد ، و آن نقطه همان غايت مطلوبى است كه هر انسان سالكى غرضش رسيدن به آن است ، چنين كسى را مىگويند هدايت شده و بر عكس اگر در اين باره سهلانگارى كند ، و از وسط جاده به اين طرف و آن طرف متمايل شود بتدريج گمراه شده و نتيجه مطلوب از او فوت مىشود ، چنين كسى را مىگويند گمراه شده . پس در حقيقت آيه شريفه براى انسان راهى و هدفى فرض كرده كه هر كس بسوى آن هدف حركت مىكند ، و چنين فرض كرده كه بعضى كمال مراقبت را در گم نشدن و راه را از دست ندادن به كار برده و به هدف مىرسند ، و بعضى ديگر از راه منحرف شده و گمراه مىگردند ، و بدون ترديد به نظر چنين مىآيد كه آن هدفى را كه قرآن منظور نظر همه مىداند جز سعادت زندگى و سرانجام نيك چيزى نيست ، و ليكن قرآن با اين حال ناطق است به اينكه بشر چه سعادتمندش و چه گمراهش به سوى خدا مىرود . از اينجا معلوم مىشود كه قرآن مقدس ، آدميان را به گم شده خود يعنى ثوابى كه به حكم فطرت در جستجوى آن است يا همان سعادت و سرانجام نيكى كه گفته شد ، راهنمايى مىكند ، و مىفرمايد : گمشده شما نزد خداى سبحان است . هر كس به درگاهش هدايت شود گمشده اش را پيدا كرده ، و هر كس گمراه شود از آن محروم شده است . لازمه اين مطلب اين است كه بگوييم : همه راههايى كه سلوك مىشود چه راه هاى هدايت و چه بيراهه ها همه و همه به سوى خدا منتهى مىشوند . چون غايت و نتيجه مقصود نزد اوست ، چيزى كه هست اين راهها مختلفاند ، يكى آدمى را به مطلوبش و به رستگارى و فلاحش رسانيده و ديگرى زيانكارش مىسازد ، و همچنين در نزديكى و دورى از خدا . كما اينكه مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيه » « 1 » و نيز مىفرمايد : « أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّه هُمُ الْمُفْلِحُونَ » « 2 » و مىفرمايد : « ألَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّه كُفْراً وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ » « 3 » و نيز مىفرمايد : « فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ »

--> ( 1 ) هان اى انسان بدرستى كه تو كوشا و ساعى براى رسيدن به پروردگار خويشى پس به جزاى سعى خودخواهى رسيد . سوره انشقاق آيه 6 . ( 2 ) آگاه باش كه حزب خدا همان رستگارانند . سوره مجادله آيه 22 . ( 3 ) آيا نمىنگرى كسانى راى كه بجاى شكر نعمت خدا كفر ورزيده و قوم خود راى به هلاكت كشانيدند . سوره ابراهيم آيه 28 .