آن اينست كه اين بيت اللَّه و احكام و مناسكش مايه قوام و حيات مردم است . از اين جا روشن مىشود چطور جمله * ( « ذلِكَ لِتَعْلَمُوا . . . » ) * به ما قبل خود متصل مىشود ، و اما اشاره « ذلك » يا به خود حكمى است كه در آيات قبل بيان شده ، و جمله * ( « جَعَلَ اللَّه الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرامَ قِياماً لِلنَّاسِ . . . » ) * حكمت آن را بيان مىكند ، يا بيان حكمى است كه جمله * ( « جَعَلَ اللَّه الْكَعْبَةَ . . . » ) * آن را توضيح مىدهد ، اگر مشار اليه ، اولى باشد معناى آيه اين مىشود : خداوند بيت الحرام و شهر الحرام را باعث قوام مردم قرار داده ، و احكامى را مناسب آن دو جعل فرموده تا با عمل كردن و حفظ احترام آنها به اين حقيقت پى ببرند كه خداوند به آنچه در آسمانها و زمين است دانا است چنين خدايى مىداند كه هر موجودى چه چيز برايش نافع است ، از همين جهت اين احكامى را كه مىبينى ( حرمت صيد و ساير احكام احرام ) تشريع كرده ، نه از جهت تقليد از خرافات مردم نادان . و اگر معناى دوم باشد مفاد آيه اين مىشود : ما براى شما اين حقيقت ( قرار دادن بيت الحرام و غيره را قوام مردم ) را بيان كرديم تا بدانيد كه خداوند مىداند آنچه را كه در آسمانها و زمين است ، و همچنين امور و احكامى كه در آن دو ( بيت الحرام و شهر الحرام ) جعل فرموده از روى مصلحت بوده ، پس كسى توهم نكند كه اين احكام لغو و يا ناشى از خرافات عهد جاهليت است . * ( « اعْلَمُوا أَنَّ اللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ وَأَنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ . . . » ) * اين دو آيه تاكيدند براى بيان احكام مذكور و تثبيت انذار براى موفقيت آنها و وعده‌اند براى فرمانبران و وعيدند براى نافرمانان ، و چون شائبه تهديد هم در آن هست از اين رو وصف شدت عقاب را مقدم داشت بر وصف مغفرت و رحمت ، و نيز از همين جهت در دنبالش فرمود : * ( « ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ وَاللَّه يَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَما تَكْتُمُونَ » ) * . بحث روايتى در كافى به سند خود از حماد بن عيسى و ابن ابى عمير از معاوية بن عمار از امام ابى عبد اللَّه ( ع ) نقل كرده كه در تفسير آيه شريفه * ( « لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّه بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنالُه أَيْدِيكُمْ وَرِماحُكُمْ » ) * فرمود : حيوانات وحشى در عمره حديبيه براى رسول اللَّه ( ص ) محشور شدند ، و همه تا حدود تيررس آن جناب و يارانش بلكه تا دسترس آنها نزديك آمدند « 1 » .

--> ( 1 ) كافى ج 4 ص 396 ح 1 .