السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
176
تفسير الميزان ( فارسي )
و آيه شريفه ، خود دليل بر حرمت اين عمل است ، چه در حقيقت در پى كسب علم غيب بودن است ، و همچنين هر عملى كه نظير اين باشد ، مانند استخاره با تسبيح يا امثال آن . جواب اين گفتار يكى همان است كه گفتيم « ازلام » در اول سوره ظهور در استقسام به « اقداح » دارد كه خود نوعى قمار بوده ، در اين جا هم به همان معنا است . و به فرض اينكه اول سوره شاهد و قرينه براى اينجا نباشد تازه لفظى است مشترك در دو معنا ، كه چون در خود آيه قرينه اى بر تعيين يكى از آن دو نيست تعيين مراد از آن منوط به دليل خارج و روايت است ، و خوشبختانه روايات زيادى از ناحيه ائمه اهل بيت ( ع ) داريم كه همه دلالت دارند بر اينكه مراد از « ازلام » همان قمار است نه « تفال » ، و آن رواياتى است كه در باب استخاره با تسبيح و غير آن در مواقع حيرت و سرگردانى وارد شده است ، و وقتى « تفال » جايز شد متعينا « ازلام » به همان معناى قمار خواهد بود ، و حقيقت امر اين است كه انسان وقتى بخواهد به كارى دست بزند ناچار است زير و روى آن كار را بررسى نموده و تا آنجا كه مىتواند فكر خود را كه غريزه و موهبتى است خدادادى به كار بيندازد ، و چنانچه از اين راه نتوانست صلاح خود را در آن كار تشخيص دهد ناگزير بايد از ديگران كمك فكرى گرفته و تصميم خود را با كسانى كه صلاحيت مشورت و قدرت تشخيص صلاح و فساد را دارند در ميان بگذارد ، تا به كمك فكر آنها خير خود را در انجام دادن و ترك آن كار تشخيص دهد ، و اگر از اين راه هم چيزى دستگيرش نشد چاره اى جز اينكه متوسل به خداى خود شده و خير خود را از او مسئلت نمايد ندارد . و اين همان استخاره است ، و نبايد اين عمل را كه عبارتست از اختيار چيزى كه با استخاره تعيين شده دعوى علم غيب ناميد ، و نيز نبايد آن را تعرض به شؤون الوهيت پروردگار نام نهاد ، كما اينكه مشورت را هم نبايد به خيال اينكه تشريك غير خداى تعالى است در امور خود شرك ناميد ، و خلاصه هيچ مانع و محذور دينى در استخاره و مشورت نيست ، چون استخاره كارى جز تعيين يكى از دو طرف ترديد را انجام نمىدهد ، نه غير واجبى را واجب و حلالى را حرام و خلاصه حكمى از احكام خداى را تغيير مىدهد ، و نه آدمى را به آنچه در پس پرده غيب است خبردار مىكند ، تنها و تنها مىگويد : خير صاحب استخاره در فعل است يا در ترك ، و به اين وسيله او را از حيرت و ترديد نجات مىدهد ، و اما اثر فعل و ترك در آينده چه خواهد بود و چه حوادثى را به بار خواهد آورد از عهده استخاره بيرون است ، و استخاره از تعيين اين جهت ساكت است ، و آينده صاحب استخاره از خير و شر عينا مانند آينده كسى است كه استخاره نكرده ، و كار خود را با فكر و مشورت انجام داده است .