سومى در صورت عجز از دومى و دومى در صورت عجز از اولى واجب باشد ، بلكه هر سه در عرض هم واجبند ، و ترتيبى در بينشان نيست چه اگر ترتيبى در ذكر آنها بود اين تفريع كه در جمله * ( « فَمَنْ لَمْ يَجِدْ . . . » ) * است لغو بود ، و بطور متعين سياق اقتضاى اين را داشت كه بفرمايد : « او صيام ثلاثة ايام » در اين آيه ابحاث و فروع فقهى زيادى است كه مرجع آنها علم فقه است و بايد آنجا بحث شود . * ( « ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمانِكُمْ إِذا حَلَفْتُمْ . . . » ) * گفتيم در اين جمله لفظ « حنثتم » مقدر است ، و در اين جمله و همچنين در جمله * ( « كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمْ » ) * نوعى التفات به كار رفته است ، و وجه كلام از خطاب به مؤمنين به خطاب برسول ( ص ) معطوف شده است ، و شايد نكته اش اين باشد كه اين دو جمله هر دو بيان مىكنند حكم الهى را ، و چون بيان پروردگار براى بندگانش بوسيله و وساطت پيغمبر ( ص ) انجام مىگيرد پس كانه در اين التفات خواسته است مقام وساطت رسول خود را در بيان آنچه بر او نازل مىشود حفظ فرموده باشد ، كما اينكه در جاى ديگر اشاره به اين مقام نموده مىفرمايد : « وَأَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ » « 1 » . * ( « كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمْ آياتِه لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » ) * يعنى بوسيله نبى خود احكام خود را بيان مىكند تا شايد شما به ياد گرفتن و عمل كردن آن او را شكرگزار باشيد . بحث روايتى در تفسير قمى در ذيل آيه شريفه * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّه لَكُمْ . . . » ) * گفته است پدرم از ابن ابى عمير از بعضى از اصحاب خود از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : اين آيه در باره امير المؤمنين ( ع ) و بلال و عثمان بن مظعون نازل شده ، چون امير المؤمنين ( ع ) سوگند ياد كرده بود كه هيچگاه - تا زنده است - در شب نخوابد ، و همه شبها را به عبادت بسر برد ، و اما بلال او نيز قسم ياد كرده بود كه هيچ روزى افطار نكند ، و تمامى عمر خود را روزه بگيرد ، و اما عثمان بن مظعون او نيز سوگند ياد كرده بود كه هيچگاه با زنان جمع نشود ، اتفاقا روزى زن عثمان بن مظعون بر عايشه وارد

--> ( 1 ) و اين ذكر را به تو نازل كرديم تا آنچه را كه به مردم نازل شد بر ايشان روشن كنى . سوره نحل آيه 44 .